Bản tin buồn

Có những bản tin đọc xong ta thấy buồn. Lý do (tất nhiên) ôi thôi vô số kể. Và bản tin không mấy vui vẻ gì cho lắm lần này xảy ra với kinh tế bên nhà. Một nỗi buồn man mác bởi không ít thì nhiều, khi kinh tế bên nhà gặp khó khăn hẳn sẽ tác động lên nhiều người Việt sinh sống ở nước ngoài. Vâng. Nếu có dịp hỏi chuyện bạn sẽ thấy đa số người Việt định cư ở nước ngoài vẫn còn người thân bên kia bờ Thái Bình Dương.

Bản tin được hãng tin AFP đánh đi có tên Vietnam factory workers laid off as West cuts imports hôm 13/12/2022 khiến người ta giật mình (dù trước đó những câu chuyện xoay quanh vấn đề này đã được đề cập đến). Vâng. Vỏn vẹn chỉ với chín chữ – Bài báo đã phác họa được bức tranh khá ảm đạm. Công nhân xí nghiệp bị cắt việc khi đơn đặt hàng nhập cảng tại Phương Tây giảm. Vâng. Nhà máy Việt Nam buộc phải cắt việc công nhân vì đơn đặt hàng đang lâm cảnh hiếm hoi.

Thế đấy. Khổ lắm. Kinh tế toàn cầu hóa là vậy. Khi Bắc Mỹ, Châu Âu và những thị trường sử dụng ngoại tệ mạnh như Nhật Bản, Úc, Tân Tây Lan, Nam Hàn, hay các nước dầu mỏ tại Trung Đông… gặp khó khăn, các nước sống nhờ vào sản xuất gia công (trong đó có các mặt hàng khá xa xỉ như giày dép, quần áo hàng hiệu) buộc phải đối diện với những khó khăn.

Công tâm mà nói khi các xí nghiệp gia công buộc phải cắt giảm việc, đó cũng là nỗi ám ảnh khá nhức nhối đối với họ. Có đâu không ra, họ là nhà máy xí nghiệp gia công. Họ cần có đơn đặt hàng. Điều này đồng nghĩa với doanh thu và lợi nhuận. Khi đơn đặt hàng không có tức nhà máy buộc phải đóng cửa, treo máy. Nhân công sau đó được sa thải hoặc cắt giảm giờ, điều mà ban điều hành các xí nghiệp này hoàn toàn lo sợ sẽ gặp phải.

Cứ thế, suy rộng ra, nhà đầu tư, giới buôn bán, giới kinh doanh, các hệ thống phân phối hàng hóa đều nhăn nhó. Dù là trung gian buôn nước bọt hay trực tiếp bỏ vốn, tất cả đều phải đối diện với sức ép từ phía cổ đông và thị trường chứng khoán. Hàng không bán được đồng nghĩa với doanh thu không có, CEO và ban điều hành phải đối đầu với những ca thán nếu cổ đông không hài lòng. Từ đây nhiều hệ lụy không mấy tích cực tác động lên toàn bộ hệ thống kinh doanh (khi kinh tế chung gặp những khó khăn). Người ta bắt buộc phải đổ thừa cho những hoàn cảnh khách quan lẫn chủ quan, nào là tại bị, nào là thế nọ, nào là thế kia…

Thực ra khi kinh tế thế giới gặp phải những trở ngại lớn, mọi người đều khổ chứ không riêng gì một nước nào. Vâng. Nhìn vào bức tranh kinh tế toàn cầu hôm nay bạn sẽ nhận ra khá rõ. Vâng. Những tưởng đại dịch Covid-19 chỉ đánh phủ đầu các nước có nền kinh tế yếu kém vì khả năng phòng chống cũng như điều kiện thực hiện những gói cứu trợ khẩn cấp không có. Nhưng khi Covid-19 đổ bộ lên bất cứ nơi đâu, lập tức nó nhanh chóng vô hiệu hóa khả năng kháng cự của nơi đó, bất luận đó là Bắc Mỹ, Châu Âu hay Nhật Bản.

Thế đấy. Khi cúm tại Vũ Hán bị khui ra, Covid-19 lập tức lan nhanh như đám cháy. Chỉ ít tháng sau nó biến thành thảm họa. Rồi đại dịch bùng phát. Dơi và thịt thú rừng bị đổ oan. Hàng núi những thông tin (thiếu bằng chứng hoặc thổi phồng trắng trợn) lan nhanh như điện giật. Nào là vi-rút rò rỉ từ các phòng thí nghiệp do Trung Quốc đảm trách. Hoặc có tin Mỹ là kẻ chủ mưu đứng đằng sau những nghiên cứu tai họa chết người này, sản xuất bom vi trùng nhằm đánh gục kinh tế Trung Quốc. Không biết hư thực ra sao, chỉ biết Covid-19 cuối cùng đã đảo lộn nhiều cán cân (vốn đầy quyền năng như Càn Khôn cũng phải bất lực). Vụ bầu cử mùa phiếu 2020 là một bằng chứng điển hình, Cựu tổng thống Trump chỉ vì lạc quan nên sử dụng chiêu “nước dâng đến đâu, bèo nổi đến đó” trong các nỗ lực “đón gió” cuối cùng bị hẫng chân, thất bại to tại mùa phiếu 2020, miễn cưỡng nhường chìa khóa Bạch Cung cho Mr. Joe.

Nào đã hết, nếu cuối năm 2019 Covid-19 trở thành khắc tinh của nhân loại (thì) sang đầu năm 2022 một thiên thạch khổng lồ khác va mạnh vào quả đất, đủ sức công phá đẩy vòng quay vận hành của nó lệch ra khỏi quỹ đạo an bình yên ả. Vâng. Quả thế. Ngày 24 tháng 2 năm 2022 – Một vết chàm đã xảy ra, cây thước kẻ lịch sử hòa bình nhân loại bị khắc một vết khá sâu: Quân lực Nga dưới sự ra lệnh của Putin đồng loạt tổng tấn công Ukraine qua nhiều ngả khác nhau. Gần như mục tiêu của Kremlin nội sau hai hôm Kyiv sẽ buộc phải quỳ gối đầu hàng dâng Ukraine lên cho Putin. Sau đó tại Kyiv sẽ trỗi dậy những cuộc đại diễn binh hoành tráng. NATO sẽ bị vả một cú thật đau vào giữa mặt vì cả gan ve vãn Ukraine ngay sân sau của Nga. Thế giới sẽ há hốc mồm. Trung Quốc và những nước chủ trương độc đảng, độc trị sẽ tha hồ toe miệng cười vì thấy Nga củng cố cho quan điểm trị quốc độc đoán của họ. 

Thiên hạ ngẩn người trước cái tin Ukraine bị Putin hạ lệnh tấn công, dù trước đó họ chẳng dám kỳ vọng gì nhiều sau vụ Nga thôn tính Crimea năm 2016. Vụ cướp đất của Ukraine lần ấy khiến thế giới nổi giận nhưng chẳng ai làm gì được. Nga là kẻ giỏi mồm mép, tha hồ tác oai tác quái với những trò ném đá giấu tay, thậm chí là ngậm máu phun người. Thế giới không còn lạ gì chuyện Mr. Putin sẵn sàng dựng kịch tấn công chính đồng bào của mình rồi đổ vấy cho kẻ thù (bao gồm các thành phần tổ chức dám cả gan đứng lên chống lại Nga và Putin nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của họ) qua nhiều tội danh đáng sợ như khủng bố, phản động, nổi dậy lật đổ chính quyền, chống chính phủ… Bộ máy tuyên truyền của Kremlin hẳn bạn còn nhớ, luôn hoàn hảo trong các mục tiêu “ăn không, nói có” cùng với những chiến dịch tung tin thất thiệt, nhào nặn và bóp méo; kết quả sau nhiều năm cả vú lấp miệng em, nhiều thế hệ công dân Nga bị tẩy não, không ít đã bị điều kiện hóa bởi khiếp nhược và sợ hãi, cuối cùng tâm lý người dân lâm cảnh suy thoái, bị ảnh hưởng rất nặng, khả năng phân định của họ giảm sút, đặc biệt khi toàn xã hội bị điều khiển bởi chèn ép, vu khống, khoác lác và băng đảng chính trị… thông tin chính xác và tư tưởng tự do dân chủ không có đất đứng để tồn tại.   

Khổ lắm. Khi Nga tấn công Ukraine cả thế giới đau đớn bởi đây không còn là chuyện nội bộ giữa Kremlin và Kyiv. Nó không phải là chuyện con gà tức nhau tiếng gáy giữa Putin và NATO. Thay vào đó nó là một ngòi bom vũ khí hạt nhân bị châm lửa. Vâng. Nga nằm trên một vỉa dầu hỏa và khí đốt khổng lồ của thế giới. Nhiều năm liền Nga dùng nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú này như một đòn bẩy kinh tế chính trị đối phó với Châu Âu. Lần này cũng thế, do hoảng sợ trước thái độ mạnh mẽ của Kyiv (vốn Putin cho là cứng đầu cứng cổ) dám vỗ mặt đàn anh giao du với bọn tư bản phương Tây (NATO) nên Nga tin rằng với thế lực nắm dao đàng cán của mình tại địa hạt năng lượng chuyện xơi tái Ukraine dằn mặt NATO xem ra chẳng có gì là to tát (nếu không nói là rất gần với lộ trình thành công của Putin) được vẽ ra bằng sơn dầu hoang tưởng trên mặt vải canvas lộng hành ngang ngược.

Nhưng cuối cùng người tính không bằng Trời tính. Tưởng là đầu xuôi đuôi lọt. Ai dè Kyiv được Joe Biden hậu thuẫn khá nhiệt tình. Vâng. Không ngoa. Lọ là người tinh mắt mới nhận thấy Biden ghét cay ghét đắng thói hợm hĩnh của Putin – kẻ (bị Joe Biden cho là) nhan hiểm, lật lọng, ngạo mạn, dám xem thường những vị nguyên thủ khác, ngang nhiên có những hành động vi phạm trắng trợn các hồ sơ nhân bản, nhân quyền. Thế mới có chuyện Mr. Zelenski càng có thêm động lực tín thác vào sự hậu thuẫn của Tây Phương. Có người bảo Mr. Zelenski đánh hơi được sự hậu thuẫn của Oa-Sinh-Tơn và khối EU nên chỉ cần ông ta chứng minh mình có thiện chí bảo vệ tổ quốc nhất định sẽ nhận được sự ủng hộ của Phương Tây. Vâng. Nếu như không có chút niềm tin vào Phương Tây, Mr. Zelenski dù có yêu nước cách mấy sẽ nhanh chóng rơi vào cảnh lực bất tòng tâm.

Để rồi thế cờ từ từ được giải trình như ta đã chứng kiến. Các diễn biến nhanh chóng cho thấy Kyiv là cái hamburger thép hàm răng của Kremlin đã vập vào quá mạnh. Các mũi tấn công của quân đội Nga khiến thế giới thấp thỏm phập phồng nhưng sau vài hôm tình thế từ từ có những chuyển biến khá thuận lợi cho Kyiv. Dân và quân Ukraine một lòng bảo vệ đất nước. Lính Nga do chiến đấu cho một cuộc chiến phản diện, đồng thời trước đó họ đã từng bị đánh lừa vô tình khiến Nga thất bại thảm hại liên tục. Hóa ra Putin đã tính toán sai. Thế giới cuối cùng đã có dịp chứng kiến những hệ lụy domino effect xảy ra rất tồi tệ cho Mr. Putin.

Trở lại hai ngôi khắc tinh của kinh tế toàn cầu: Covid-19 một mình nó tưởng đã đủ khiến kinh tế thế giới choáng váng. Hệ thống phân phối hậu cần của thế giới bị cắt đứt động mạch chủ. Nay có thêm chiến tranh Ukraine – Giá dầu thô tăng vọt và tình hình an ninh thế giới nóng lên như sắp bị overheat (đúp-pê), chính hai cú sốc này đã khiến lạm phát toàn cầu trở thành quả bom tấn không chạy đâu cho thoát. 

Vâng. Trước thảm họa Covid-19 làm sao chính phủ các nước không tung ra những gói cứu trợ khổng lồ cứu nguy để kinh tế không bị bốc cháy. Tiền đổ quá nhanh, quá ồ ạt vào các nền kinh tế khơi dậy lòng tham của giới đầu nậu khiến họ lập tức tranh thủ kiếm chác. Chủ bất động sản đẩy giá thuê nhà lên cao ngất ngưởng vì thấy người đi thuê tự nhiên có tiền “cho không” của chính phủ. Đồng thời do đóng cửa lâu ngày vì Covid-19 quá nguy hiểm nên giá cả hàng hóa tăng vọt vì nhân công khan hiếm (nhiều người nằm lì ở nhà không chịu đi làm). Sau đó Chiến tranh Ukraine đẩy giá xăng lên tận mây xanh, vô tình càng khiến cho giá cả hàng hóa và chi phí sinh hoạt tăng vọt, không dịch vụ nào dám vỗ ngực cho rằng mình có khả năng miễn nhiễm với hai quả chùy bom tấn Covid-19 và Chiến tranh Ukraine. Ngược lại rất nhiều doanh nghiệp đã nhân hai quả bom tấn này để tiến hành các chiến dịch trục lợi, hốt bạc.

Thế là suy thoái xảy ra. Liên miên khắp nơi các vụ biểu tình đòi tăng lương ồ ạt nổ ra. Mùa phiếu giữa kỳ 2022 tại Mỹ vấn đề lạm phát trở thành điểm nóng. Cuối năm tại Anh nhiều y tá, giáo viên, nhân viên xuống đường bãi công vì đồng lương hiện hành không đủ sống. Lạm phát phi mã. Đồng tiền mất giá. Nhiều người than như bọng. Không ít phải thắt lưng buộc bụng. Từ Saigon cho đến Seoul. Từ Sydney cho đến Tokyo. Cái gì có thể cắt giảm được người ta bảo nhau tạm thời nên cắt giảm. Giày dép chưa quá cũ tạm thời cứ dùng tiếp. Áo quần cũng thế, còn mặc được thì cứ mặc. Bàn ghế cũng thế, chưa quá cũ thì tạm thời nán lại qua năm mới tính. Cứ thế. Nhiều nhà máy gia công bị đẩy vào cảnh bọt bèo bởi thời buổi kinh tế làm ăn khó khăn…

Cuối cùng là gì, thưa các bạn?

Phải chăng bài báo Vietnam factory workers laid off as West cuts imports của tác giả Trần Thị Minh Hà đã nêu lên một thực trạng không mấy gì sáng sủa hiện tại. Vâng. Covid-19 ở Việt Nam nghe nói đã đi vào ổn định. Việt kiều về nước thăm thân nhân kể lại mọi cái đã đi vào nề nếp, bệnh dịch đã được kiểm soát, an toàn y như bên Mỹ. Còn tại Trung Quốc, ì ạch mãi, chiến dịch Zero Covid tại đây đã khiến nhiều cuộc biểu tình nổi dậy khiến nhà cầm quyền phải đưa ra những biện pháp thỏa hiệp trước khi dân chúng bị dồn vào chân tường “tức nước vỡ bờ”; thành ra hiện nay không ai dám nói trước chuyện gì sẽ xảy ra.

Như vừa trình bày, ta thấy kinh tế toàn cầu hóa là mô hình khá gần với khái niệm bất dây động rừng. Nếu khó khăn xuất hiện tại Bắc Mỹ hay EU sẽ nghiễm nhiên tạo ra những hiệu ứng dây chuyền tác động lên các nước sản xuất gia công hàng hóa như Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Indonesia, Bangladesh… Việt Nam cũng thế, dù nằm lòng câu “khéo ăn thì no, khéo co thì ấm” các xí nghiệp nơi đây vẫn không thể phủ nhận một thực tế khá đắng lòng một khi Bắc Mỹ và EU thắt chặt hơn nữa những kế hoạch tiêu pha. Ngành sản xuất gia công của Việt Nam cũng như của Châu Á sẽ bị ảnh hưởng nặng.

Những ngày cuối năm Nhâm Dần…

Một bản tin không mấy tươi tỉnh đã được đánh đi. Với không ít bà con mình sống tại nước ngoài khó khăn bên nhà cũng là khó khăn của họ. Một số Việt Kiều may mắn đoàn tụ cả nhà bên này nhưng khá đông vẫn còn người thân bên kia. Tất nhiên đâu phải Việt Kiều nào cũng có người thân bên nhà may mắn kinh tế khả quan, trụ lại được trước sóng gió kinh tế suy thoái, cầm cự chờ cho tâm bão thổi qua.

Vâng. Khó khăn chung. Tại Mỹ giới chủ tiệm nails đã thấy ngao ngán nhìn nhau. Nhiều chợ đã nhìn thấy những dấu hiệu thắt lưng buộc bụng của khách hàng. Nhiều người còn dặn nhau: Đây không phải thời điểm thích hợp bung ra làm ăn. Rằng giá cổ phiếu sẽ dao động mạnh. Rằng cần phải tiết kiệm triệt để. Rằng phải cẩn thận củi lửa nhiều hơn nữa…

Mong thay bản tin buồn này rồi sẽ qua đi. Sức bật của con cháu nòi Giao Chỉ (bên này lẫn bên nhà) sẽ nhanh chóng hồi phục. Vâng. Covid-19 sẽ suy yếu dần. Chiến tranh Ukraine sẽ chấm dứt. Nhân loại sẽ có những điều chỉnh mới để thích nghi với hoàn cảnh. Giá xăng dầu sẽ ổn định. Năm 2023 sẽ từ từ qua đi. Năm 2024 sẽ hoàn toàn bình phục hẳn, chuẩn bị cho mùa phiếu 2024 với những pha đấu đá, đầy những hứa hẹn gay cấn và thú vị sẽ diễn ra…

Nguyễn Thơ Sinh 

Xem thêm

Nhận báo giá qua email