Đại án công ty gang thép Thái Nguyên

Vụ thiệt hại hàng trăm tỷ đồng tại TISCO (Công ty Gang thép Thái Nguyên). Hai cựu sếp của VNS (Tổng công ty Thép Việt Nam) và ba người từng lãnh đạo TISCO đã gây hậu quả nghiêm trọng.

THIỆT HẠI 830 TỈ ĐỒNG

Tại phiên xét xử phúc thẩm ngày 10/11, Viện kiểm sát cấp cao tại Hà Nội đã đề nghị mức án cho những người chủ chốt như sau: Mai Văn Tinh là nguyên chủ tịch HĐQT VNS, 6 năm tù; Đậu Văn Hùng nguyên tổng giám đốc VNS), 3 năm tù; Trần Trọng Mừng (nguyên tổng giám đốc TISCO), 9 năm 6 tháng tù; Trần Văn Khâm (nguyên chủ tịch HĐQT, tổng giám đốc TISCO), 8 năm 6 tháng tù.

Dự án mở rộng sản xuất giai đoạn 2 được phê duyệt năm 2005 với tổng vốn hơn 3.800 tỷ đồng (hơn 242 triệu USD) với hai gói thầu chính: Gói thầu mỏ sắt Tiến Bộ đã hoàn thành đưa vào sử dụng với giá trị trên 224 tỷ đồng. Gói thầu EPC (dây chuyền công nghệ luyện kim) được MCC (tập đoàn xây lắp luyện kim Trung Quốc) trúng thầu với giá hơn 160 triệu USD.

Năm ٢٠٠٧, hợp đồng tổng thầu EPC do TISCO ký với MCC trong đó phần E (thiết kế) trị giá hơn 3,1 triệu, P (cung cấp thiết bị) giá gần 115 triệu và phần C (xây lắp) trị giá hơn 42 triệu USD. Giá trên được xác định là “trọn gói không thay đổi trong suốt quá trình thực hiện và đã bao gồm các loại thuế, chi phí cần thiết để thực hiện hợp đồng”.

Hợp đồng EPC cũng yêu cầu MCC phải thi công, chạy thử, chuyển giao công nghệ, sửa chữa lỗi nếu có… trong vòng 30 tháng. Tuy nhiên, MCC sau đó không thi công và đòi tăng giá.

Sau khi ký hợp đồng, MCC đã được tạm ứng trên 35 triệu USD và trong thời gian thực hiện hợp đồng, TISCO và MCC ký 10 phụ lục điều chỉnh nhiều nội dung quan trọng.

Năm ٢٠١٣, Chủ tịch HĐQT TISCO điều chỉnh tổng mức đầu tư hơn ٨.١٠٠ tỷ đồng (tăng trên ٤.٢٠٠ tỷ đồng), thời gian thực hiện hết năm ٢٠١٤ thì đi vào hoạt động. Thực tế, gói thầu EPC đã tạm dừng thi công từ năm ٢٠١٣.

Tại thời điểm thanh tra, tổng giá trị TISCO thanh toán cho dự án là hơn 4.400 tỷ đồng; tổng nợ gốc, lãi vay ngân hàng phải trả trên 3.800 tỷ đồng (hiện lãi vay phải trả hơn 40 tỷ đồng/tháng), trong đó trả cho MCC trên 92% giá trị hợp đồng nhưng các hạng mục của dự án đều chưa hoàn thành.

Cụ thể, sau hơn 11 tháng khởi công, MCC chưa thiết kế xong chi tiết các hạng mục, chưa lựa chọn, ký được hợp đồng với nhà thầu phụ và chưa thi công bất kỳ hạng mục nào của gói thầu nhưng lại đề nghị kéo dài thời gian thực hiện hợp đồng. MCC còn đề nghị điều chỉnh giá hợp đồng EPC.

Trần Trọng Mừng và Mai Văn Tinh đã ra lệnh TISCO và VNS điều chỉnh chi phí phần C, ký hợp đồng thầu phụ thực hiện phần C, tạo điều kiện để MCC có lý do chối bỏ trách nhiệm thực hiện hợp đồng trên.

Các lãnh đạo của TISCO và VNS đồng thời giới thiệu VINAINCON (Tổng Công ty xây dựng Công nghiệp Việt Nam) làm nhà thầu phụ thực hiện phần C. Một thứ trưởng Bộ Công thương đã trực tiếp giới thiệu VINAINCON. Đến năm ٢٠١١, VINAINCON dừng thi công do không đủ năng lực nên dự án của TISCO bị tạm dừng đến nay, gây thiệt hại hơn ٨٣٠ tỉ đồng.

TISCO đã thanh toán thay MCC tiền thuế (11,6 triệu USD) và chi phí xếp dỡ, bảo quản thiết bị, trong khi MCC chưa chuyển đủ thiết bị, cung cấp nhiều máy móc sai khác về xuất xứ, thông số kỹ thuật, không phù hợp với quy chuẩn Việt Nam với giá trị xác định bước đầu là 38,8 triệu USD. Hiện một số thiết bị đã rỉ sét, hư hỏng, ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng dự án, thiệt hại vốn đầu tư.

Trần Trọng Mừng chịu trách nhiệm toàn diện về dự án. Ông Mừng đã không áp dụng điều khoản để dừng hợp đồng, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét hủy đấu thầu, thu hồi tiền tạm ứng.

Sai phạm của Trần Trọng Mừng dẫn tới phát sinh nhiều chi tiết hư hỏng, gây thiệt hại nặng nề. Đồng thời gián tiếp ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế, dẫn tới dự án không thể tiếp tuc thực hiện.

Đáng lẽ MCC vi phạm hợp đồng, ông Mừng phải có trách nhiệm xem xét biện pháp chấm dứt hợp đồng với MCC, đòi lại tiền tạm ứng, thì lại đàm phán với MCC để tách gói thầu xây dựng ra khỏi hợp đồng, đồng ý TISCO chịu rủi ro phát sinh, trong khi đây là trách nhiệm của MCC.

TISCO “không đòi bồi thường”, TISCO chỉ có 35% vốn đầu tư, còn lại của nhà nước, với lý do và tư cách gì TISCO không đòi bồi thường? Dự án này 30 tháng phải hoàn thành nhưng qua 14 năm rồi vẫn chưa xong, vậy mà TISCO lại bảo không có thiệt hại?.

VÌ SAO HÀNG NGÀN TỶ ĐỒNG THAM NHŨNG KHÔNG ĐƯỢC THU HỒI?

Tình trạng nhũng nhiễu, tiêu cực, gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp trong khu vực hành chính, dịch vụ công chưa dù được ngăn chặn nhưng chưa hiệu quả. Tham nhũng trên nhiều lĩnh vực còn nghiêm trọng, phức tạp, với biểu hiện ngày càng tinh vi, gây bức xúc trong xã hội.

Thời gian qua, nhiều vụ án lớn đã được đưa ra xét xử nhưng vẫn còn không ít vụ án gây thiệt hại hàng ngàn tỷ đồng nhưng tài sản thu hồi lại được rất thấp.

Kết quả thi hành án thu hồi tài sản tham nhũng cho thấy, có 3.047 việc, với tổng số tiền, và tài sản trên 33 ngàn tỷ đồng; đã thi hành xong 1.745 vụ, thu hồi được chỉ có hơn 2 ngàn tỷ đồng.

Trong vụ án Dương Chí Dũng – nguyên Chủ tịch Hội đồng quản trị Vinalines gây thiệt hại cho Nhà nước hàng trăm tỷ đồng, cùng các đồng phạm phải bồi thường 110 tỷ đồng nhưng đến nay chỉ thi hành được trên 21 tỷ đồng, tức là chưa đến 1/5.

Vụ “đại án” kinh tế Huỳnh Thị Huyền Như, tòa tuyên án bị cáo phải sung công 9.000 tỷ đồng, nhưng chỉ thu về cho Nhà nước được hơn 5% là 500 tỷ đồng

Trong vụ án kinh tế Hứa Thị Phấn, tòa tuyên án kê biên thu hồi tài sản là quyền sử dụng hàng chục lô đất nông nghiệp mà bà Phấn đã thế chấp để chiếm tiền.

Tuy nhiên, hơn 50 quyền sử dụng đất, ước tính giá trị hàng ngàn tỷ đồng, nay đều đã hết hạn sử dụng. Theo luật, chỉ khi bà Phấn làm thủ tục gia hạn, cơ quan thi hành án mới có thể bán đấu giá để hoàn tiền về cho Nhà nước.

Trong phần thu hồi tài sản tham nhũng liên quan đến Trịnh Xuân Thanh, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thi hành án dân sự Nguyễn Văn Sơn cho biết, tổng số tiền bị cáo này phải bồi thường là 122 tỷ đồng. Hiện ông Thanh mới chỉ giao được 31 tỷ đồng, bằng 1/4 tổng số tiền phải thi hành án.

Tỉ lệ thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế hiện nay đạt trên 30%, gấp 3 lần so với năm 2013, nhưng vẫn còn thấp.

Trước hành vi tẩu tán tài sản khi bị điều tra một số bị cáo, bà Trần Thị Phương Hoa, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp cho biết: “Pháp luật quy định sau khi khởi tố vụ án mới phong tỏa tài sản của các bị cáo. Ngay cả trong thời gian thanh tra, kiểm toán cũng không ngăn chặn kê biên tài sản nên các bị cáo có thời gian để tẩu tán”.

Việc thanh tra các vụ án kinh tế lớn thường kéo dài do có nhiều bị cáo lớn. Một nguyên nhân nữa là các quy định chưa đủ mạnh khi chưa có luật đăng ký tài sản. “Khi chưa có luật thì chúng ta chưa quản lý được tài sản chưa rõ nguồn gốc” – bà Phương Hoa nhấn mạnh.

Việc thu hồi tài sản tham nhũng từ các vụ án lớn chưa cao được lý giải do đây là các vụ án có giá trị lớn, nhiều tài sản còn vướng mắc về quyền sở hữu nên khó kê biên, xử lý như vụ Phạm Công Danh, Hứa Thị Phấn, Phan Văn Anh Vũ…

THU HỒI TÀI SẢN BỊ THẤT THOÁT, CHIẾM ĐOẠT KHÔNG QUA THỦ TỤC KẾT TỘI

Thu hồi tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng được dư luận đặc biệt quan tâm hiện nay. Tuy nhiên còn nhiều hạn chế trong việc này, như việc giám định thất thoát thường diễn ra rất chậm chạp; việc định giá tài sản cho vay của nhiều tổ chức tín dụng vẫn có những lỗ hổng; các biện pháp kê biên, phong tỏa chỉ được áp dụng sau khi khởi tố vụ án….

Nhiều cán bộ khi bị phát giác không khai báo, tìm cách tẩu tán tài sản tham nhũng, bằng tâm lý “hy sinh đời bố củng cố đời con” vì số tiền mà những người này đã tham nhũng được rất lớn, có thể khiến đời con cháu họ được “ngồi mát, ăn bát vàng”, sống sung sướng lâu dài, bản thân họ không còn phải lo nghĩ cho con cháu của họ nữa,

Thực tế, việc thu hồi tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng có tính chất liên ngành, trong đó giải quyết tài sản là khâu cuối cùng, nên hiệu quả của việc này phụ thuộc nhiều vào việc truy tìm, phong tỏa, kê biên tài sản trong giai đoạn điều tra, thậm chí là từ khâu thanh tra, kiểm tra, kiểm toán. Thiếu một khâu nào đều ảnh hưởng đến kết quả thu hồi tài sản vì người phạm tội phần lớn là những người có kiến thức, có nhiều thủ đoạn để che giấu, tẩu tán tài sản nhất là khi các giải pháp phòng ngừa tham nhũng không hiệu quả.

Được giao truy quét lâm tặc, cán bộ kiểm lâm Khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô (Đắk Lắk) lại nhận tiền rồi để cho lâm tặc vào rừng xẻ gỗ.