Dị Ứng

Mỗi khi hắt hơi, người Việt chúng ta thường hay nói là có ai nhắc. Đây thật sự chỉ là câu nói đùa vì hầu như ai cũng biết là chẳng có người nào nhắc khi ta hắt hơi cả mà chính là do thiên nhiên nhắc đấy thôi.

Hắt hơi được mô tả là hành động không tự chủ nhằm đẩy hơi ra để giúp cơ thể loại bỏ những chất kích thích trong mũi và cổ họng của chúng ta, như chất gây dị ứng và bụi. Và trong đó chất gây dị ứng như bụi phấn của hoa và cây cỏ đóng một vai trò lớn trong việc hắt hơi của chúng ta. Điều này cũng có nghĩa là chúng ta hắt hơi nhiều vào mùa xuân và mùa hè, là thời gian có khí hậu thích hợp cho cây cỏ đâm chồi nẩy lộc và hoạt động mạnh nhất trong năm.

Một tin không mấy thuận lợi cho những người hay nhảy mũi: Một cuộc nghiên cứu gần đây cho biết mùa mùa phấn hoa và cây cỏ (nói chung là bụi phấn) trong tương lai sẽ kéo dài hơn và khốc liệt hơn do hiện tượng biến đổi khí hậu.

Một cuộc nghiên cứu mới nhất của nhóm nghiên cứu tại Đại học Michigan cho thấy Hoa Kỳ sẽ phải đối mặt với sự gia tăng 200 phần trăm tổng lượng bụi phấn trong thế kỷ này nếu thế giới tiếp tục xả khí thải carbon-dioxide từ xe cộ, nhà máy điện và các nguồn khí thải khác ở tỷ lệ cao như trong mấy năm qua. Theo kịch bản đó, mùa bụi phấn thường xảy ra vào đầu xuân nói chung sẽ bắt đầu sớm hơn tới 40 ngày và kéo dài hơn tới 19 ngày so với hiện nay.

Đó là lời tiên đoán của nhóm nhà khoa học về khí quyển, chuyên nghiên cứu xem không khí và khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến cây cối và thực vật. Mặc dù hầu hết các cuộc nghiên cứu trước đây và hiện nay thường tập trung vào tổng thể các loại phấn của hoa và cây cỏ nói chung, các nhà nghiên cứu tại Đại học Michigan tập trung vào khoảng hơn một chục các loại cỏ và cây và quan sát xem bụi phấn của chúng sẽ ảnh hưởng khác nhau ra sao trên khắp các khu vực của nước Mỹ. Ví dụ, vì các loài cây như sồi và bách, vùng Đông Bắc sẽ chứng kiến sự gia tăng bụi phấn nhiều nhất, mặc dù các chất gây dị ứng nói chung sẽ gia tăng ở khắp mọi nơi, và hiện tượng này sẽ gây hậu quả xấu cho sức khỏe con người và thậm chí cho nền kinh tế của quốc gia.

Tuy nhiên chúng ta cũng chưa vội lo lắng quá nếu như có thể biết trước khi các đợt bụi phấn xảy đến. Các nhà nghiên cứu tại Đại học Michigan đang thử dùng một mô hình trong cuộc nghiên cứu với hy vọng có thể đưa ra dự đoán chính xác hơn về hoạt động của bụi phấn tại địa phương.

Theo cách giải thích của các nhà nghiên cứu thì bụi phấn – là những hạt li ti được thải ra từ cây cỏ – có chứa chất liệu di truyền giống đực cho hệ sinh sản của thực vật. Số lượng bụi phấn được tạo ra nhiều hay ít còn tuỳ thuộc vào cách cây phát triển nhanh hay chậm. Nhiệt độ toàn cầu tăng cao sẽ thúc đẩy cây cỏ mọc nhanh hơn, mạnh hơn tại nhiều khu vực, và điều đó sẽ ảnh hưởng đến quá trình sản xuất bụi phấn. Nhưng nhiệt độ chỉ là một phần của hiện tượng gia tăng bụi phấn trong tương lai. Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng phần tác động lớn hơn của sự gia tăng bụi phấnsẽ là lượng gia tăng khí thải carbon-dioxide trong bầu khí quyển.

Nhiệt độ tăng cao hơn sẽ kéo dài mùa sinh trưởng của cây cỏ, cho các loài thực vật có thêm thời gian để thải bụi phấn và sinh sản. Trong khi đó, khí thải carbon-dioxide khiến cho quá trình quang hợp hoạt động mạnh hơn, và do đó các loài thực vật có thể phát triển lớn hơn và tạo ra nhiều bụi phấn hơn. Các nhà nghiên cứu nhận thấy lượng khí thải carbon-dioxide có thể có tác động lớn hơn nhiều so với nhiệt độ đối với sự gia tăng bụi phấn trong tương lai.

Thay vì coi tất cả các loại bụi phấn giống nhau, các nhà nghiên cứu tại Đại học Michigan tập trung nghiên cứu vào 15 loại bụi phấn.

Thông thường, quá trình thụ phấn bắt đầu với những loại cây rụng lá là vào cuối mùa đông và suốt mùa xuân. Dương tía (alder), bạch dương và sồi là ba loại cây rụng lá gây dị ứng hàng đầu, mặc dù còn có những loại khác, như cây dâu tằm chẳng hạn, cũng gây dị ứng không kém. Sau đó là cỏ hoạt động mạnh vào mùa hè, theo sau là cỏ phấn hương (ragweed) vào cuối hè. Ở khu vực Đông Nam nước Mỹ, những loại cây xanh quanh năm như tuyết tùng núi và bách xù (juniper) bắt đầu thụ phấn vào tháng Giêng. Ở Texas, dị ứng từ bụi phấn của tuyết tùng (cedar) xảy ra cùng thời gian với dị ứng cỏ khô.

Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy tại khu vực Đông Bắc, thời gian thải bụi phấn của nhiều loại cây gây dị ứng sẽ ngày càng kéo dài và lấp chồng lên nhau khi nhiệt độ và lượng khí thải carbon-dioxide tăng lên. Ví dụ, loài sồi trước đây thường thải bụi phấn trước, và sau đó sẽ là cây bạch dương. Nay thời gian thải phấn của chúng gần như trùng nhau.

Nhìn chung, thời gian thải phấn sẽ thay đổi nhiều hơn ở các tiểu bang phía Bắc so với các tiểu bang phía Nam, do hiện tượng gia tăng nhiệt độ lớn hơn ở khu vực phía Bắc.

Những tiểu bang nằm ở khu vực Đông Nam, như Florida, Georgia và Nam Carolina, có thể sẽ thấy tình trạng gia tăng bụi phấn của cỏ và cỏ dại nhiều hơn trong tương lai. Khu vựcTây Bắc nước Mỹ có thể sẽ thấy thời gian cao điểm của bụi phấn xảy ra sớm hơn một tháng là vì loại cây dương tía bắt đầu thải phấn sớm hơn trong tương lai.

Hầu hết các dự báo về bụi phấn hiện nay chỉ đưa ra ước tính rất tương đối. Một phần của vấn đề là vì không có nhiều trạm quan sát số lượng bụi phấn được thải ra: Hiện nay trên toàn nước Mỹ chỉ có it hơn 100 trạm nói trên.

Đo lường các loại bụi phấn khác nhau là một quá trình rất tốn công sức. Do đó, các dự báo hiện nay có kết quả không được chắc chắn lắm. Các dự báo nói trên phần lớn thường dựa vào các số liệu của trạm quan sát cũng như của phần dự báo thời tiết.

Với mô hình của nhóm nghiên cứu Đại học Michigan, nếu được phối hợp cùng với phần dự báo một cách khoa học, có thể đưa ra các dự báo với kết quả chính xác hơn về bụi phấn trên toàn nước Mỹ.

Các nhà nghiên cứu có thể ước lượng được những nơi có cây mọc dựa trên các hình chụp của vệ tinh và kết quả khảo sát thực địa. Các nhà nghiên cứu cũng biết nhiệt độ ảnh hưởng ra sao khi bụi phấn được thải ra. Với thông tin đó, họ có thể sử dụng các yếu tố khí tượng như gió, độ ẩm tương đối và lượng mưa để tính ra có bao nhiêu bụi phấn bay vào không khí, và các mô hình khí quyển có thể cho biết bụi phấn bị thổi bay tới những nơi đâu, từ đó có thể đưa ra dự báo với thời gian thật chính xác.

Tất cả những thông tin nói trên cho phép các nhà nghiên cứu biết được vị trí của bụi phấn trong không gian và thời gian để những ai bị dị ứng sẽ biết điều gì sắp xảy ra trong khu vực của họ để có thể chuẩn bị đối phó.

Đương nhiên vẫn còn một vài ẩn số chưa được giải đáp khi nói đến dự báo bụi phấn, hay nói cách khác, dự báo về dị ứng trong tương lai dài. Ví dụ, các nhà khoa học vẫn chưa hiểu hết hoàn toàn tại sao cây cỏ sản xuất bụi phấn nhiều hơn trong một số năm so với những năm khác. Hiện nay vẫn chưa có phương cách tốt nhất để đưa những con số khác biệt đó vào trong các mô hình nghiên cứu. Một điều cũng không rõ nữa là cây cỏ sẽ phản ứng ra sao nếu mức khí thải carbon-dioxide lên quá cao. Hơn nữa, bụi phấn của cỏ phấn hương và cây trồng ở sân nhà rất khó thu thập. Có rất ít cuộc khảo sát về cỏ phấn hương cho thấy loại cây này đang mọc ở những nơi nào tại Hoa Kỳ, nhưng công việc này có thể được cải thiện trong tương lai.

Một cuộc nghiên cứu năm 2021 cho thấy mùa bụi phấn nói chung đã kéo dài hơn khoảng 20 ngày tại khu vực Bắc Mỹ so với năm 1990 và độ đậm đặc của bụi phấn tăng cao hơn khoảng 21 phần trăm.

Với mức độ bụi phấn tăng cao hơn trong không khí sẽ gây tác động đến nhiều khía cạnh của cuộc sống chứ không chỉ một vài cái sụt sịt, hắt xì và nhức đầu không thôi. Dị ứng theo mùa ảnh hưởng tới khoảng 30 phần trăm dân số tại Hoa Kỳ, và tác động đến không nhỏ tới nền kinh tế quốc gia, trong đó bao gồm chi phí y tế và người đi làm phải xin nghỉ bệnh không thể tới sở. Trong những năm tới, những tác động nói trên sẽ còn ngày càng gia tăng.

Mỗi năm, cứ vào khoảng thời gian cuối đông đầu xuân, trên các kệ hàng tại các tiệm thuốc tây người ta lại bày bán đủ mọi loại thuốc dị ứng, không có những thứ thuốc này thì người bị dị ứng sẽ đau khổ vô cùng vì cứ phải sụt sùi suốt ngày. Người ta vẫn thường mô tả rằng mùa xuân mang lại vẻ tươi đẹp cho đất trời, điều này chỉ đúng với những người không bị dị ứng với bụi phấn chứ với riêng thành phần 30 phần trăm bị dị ứng kia thì dường như mùa xuân không hẳn tươi đẹp như thế đâu.

Huy Lâm

Nhận báo giá qua email