ĐỨA TRẺ THỨ 44

Tom Rob Smith

Dịch giả: Võ Hồng Long

Cô đóng cửa và bước vào bếp, đặt túi lên bàn và lấy con dao sau lưng ra. Cô mở túi. Trong túi có cam và chanh, thứ xa xỉ trong một thành phố khan hiếm thực phẩm. Cô nhắm mắt, tưởng tượng sự thỏa mãn mà Zarubin đang thích thú trước lòng biết ơn của cô, không phải vì túi hoa quả, mà vì ông ta đơn thuần làm công việc của mình, về việc ông ta đã báo cáo rằng Leo ốm thật. Những quả cam và chanh chỉ là cách ông ta nói rằng cô nên cảm thấy mắc nợ ông ta. Nếu ông ta có ý khác, ông ta đã khiến cả hai người họ bị bắt. Cô đổ cả túi trái cây vào thùng rác. Cô nhìn chằm vào những màu sắc rực rỡ rồi mới nhặt từng quả lên. Cô sẽ ăn quà của ông ta. Nhưng cô không chịu khóc.

Chương 14

19 tháng hai

Lần đầu tiên trong suốt bốn năm, Leo nghỉ làm mà không xin phép trước. Có những người phải đi tù vì tội vì phạm đạo đức lao động; những người rời chỗ làm khi chưa làm đủ thời gian hoặc những người đến muộn ca làm việc nửa tiếng. Tuy nhiên, Leo sẽ không bị nguy hiểm nào hết. Theo lời Raisa, gã đã được bác sĩ khám và thiếu tá Kuzmin đã đến thăm, cho phép gã được nghỉ. Điều này có nghĩa nỗi lo lắng gã đang cảm thấy là về chuyện gì khác. Càng nghĩ đến nó thì nó càng hiện rõ. Gã không muốn quay lại làm việc.

Trong ba ngày qua, gã không rời khỏi nhà. Tách biệt khỏi thế giới, gã nằm trên giường, uống nước chanh đường nóng, ăn xúp củ cải và chơi bài với vợ, người đã không chiếu cố cho sự đau ốm của gã, thắng hầu hết các ván. Hầu hết thời gian gã ngủ, và sau ngày nghỉ đầu tiên gã không còn gặp ác mộng nữa. Nhưng thay vào đó là gã cảm thấy uể oải. Gã hy vọng cảm giác đó sẽ mờ dần đi, tin rằng sự u buồn là tác dụng phụ của methamphetamine. Cảm giác ấy ngày càng tệ hơn. Gã đã lấy mấy lọ đựng thuốc – những lọ thủy tinh đựng những tinh thể trắng đục – và đổ xuống bồn rửa. Không còn những vụ bắt người phải dùng ma túy trợ lực. Có phải do ma túy không? Hay là những vụ bắt bớ? Khi khỏe lên gã thấy dễ dàng giải thích các sự kiện trong những ngày qua hơn. Họ đã mắc một sai lầm: Anatoly Tarasovich Brodsky là một sai lầm.

Trước mặt gã là tượng đài nhà lãnh đạo Cheka, giữa quảng trường Lubyanka, bao quanh là mảng cỏ xanh và luồng giao thông. Leo thuộc lòng câu chuyện của ông. Mọi mật vụ đều thuộc lòng câu chuyện vẻ ông ta. Là lãnh đạo đầu tiên của Cheka, cơ quan mật vụ do Lenin thành lập sau khi lật đổ chế độ Sa hoàng, ông là ông tổ của NKVD. Ông ta là mẫu hình tiêu biểu. Các sách huấn luyện đầy rẫy lời trích được cho là của ông ta. Có lẽ câu nói nổi tiếng nhất và thường được trích dẫn nhất của ông ta là:

Một mật vụ phải rèn luyện cho con tim mình trở nên vô tình.

Vô tình chiếm vị trí thiêng liêng trong quy tắc làm việc của họ. Vô tình là một phẩm chất. Vô tình là cần thiết. Hãy khát khao vô tình! Vô tình nắm giữ chiếc chìa khóa mở cánh cửa đến một nhà nước hoàn thiện. Nếu làm một Cheka cũng giống như tuân theo một học thuyết tôn giáo thì vô tình là một trong những điều răn của họ.

Trước đây việc học tập của Leo tập trung vào thể thao, sức mạnh thể chất – một điều cho đến nay vẫn giúp ích hơn là cản trở sự nghiệp của gã, cho gã cái lốt của một kẻ đáng tin, mà nếu là một học giả thì sẽ là đáng nghi. Nhưng nó có nghĩa gã buộc phải dành ít nhất mỗi tuần một đêm để viết lại cẩn thận những trích dẫn mà một mật vụ phải thuộc lòng. Vì trí nhớ kém, tình trạng còn tồi tệ hơn do sử dụng ma túy, gã không phải là một kẻ ham sách vở. Tuy nhiên, khả năng nhớ những phát biểu chính trị chủ chốt là cần thiết. Bất cứ một lời nói lỡ nào cũng biểu hiện sự thiếu lòng tin và tận tụy. Và bây giờ, sau ba ngày nghỉ việc, khi gã bước đến cánh cửa vào Lubyanka và nhìn lại bức tượng nhà lãnh đạo Cheka, gã nhận ra tâm trí mình rời rạc – mấy cụm từ đã quay lại với gã nhưng không đủ và không đứng trật tự. Điều duy nhất gã có thể nhớ chính xác, trong hàng ngàn hàng ngàn lời, trong toàn bộ những chân lý và nguyên tắc của cuốn kinh thánh Cheka, là tầm quan trọng của sự vô tình.

Leo được đưa đến phòng Kuzmin. Tay thiếu tá đang ngồi. Ông ta chỉ cho Leo ngồi vào chiếc ghế đối diện.

– Cậu đã khỏe hơn chưa?

– Tôi đã khỏe hơn, cảm ơn thiếu tá. Vợ tôi nói thiếu tá đã đến thăm.

– Chúng tôi lo cho cậu. Đây là lần đầu cậu ốm. Tôi đã kiểm tra hồ sơ.

– Tôi xin lỗi.

– Không phải lỗi của cậu. Cậu dũng cảm, bơi dưới dòng sông đó. Và chúng tôi mừng vì cậu cứu được ông ta. Ông ta đã cung cấp một số thông tin hệ trọng.

Kuzmin vỗ tập hồ sơ mỏng màu đen ở giữa bàn.

– Khi cậu vắng mặt, Brodsky đã thú tội. Phải mất đến hai ngày, hai lượt trị liệu sốc bằng long não. Ông ta cứng đầu lạ lùng. Nhưng cuối cùng ông ta gục ngã. Ông ta đưa tên của những người cố cảm tình với Anh-Mỹ.

– Ông ta giờ ở đâu?

– Brodsky à? Ông ta bị xử tử tối hôm qua.

Leo đã hy vọng gì chứ? Gã tập trung không biểu lộ gì, như thể gã vừa nghe nói trời bên ngoài lạnh lắm. Kuzmin lấy tập hồ sơ màu đen lên, đưa cho gã:

– Trong này, cậu sẽ có đầy đủ bản ghi lời thú tội.

Leo mở hồ sơ. Mắt gã bắt gặp dòng đầu tiên:

Tôi – Anatoly Tarasovich Brodsty – là gián điệp.

Leo lật giở các trang đánh máy tiếp theo. Gã nhận ra cái mẫu, mở đầu là lời xin lỗi, bày tỏ hối tiếc trước khi mô tả bản chất tội trạng của mình. Gã đã thấy mẫu này hàng ngàn lần. Chúng khác nhau ở những chi tiết: tên, địa chỉ.

– Ông có muốn tôi đọc nó bây giờ không?

Kuzmin lắc đầu, đưa cho gã một phơng bì dán kín.

– Ông ta kể tên sáu công dân Xô viết và một người Hungary. Họ là những người đang cộng tác, làm việc cho chinh phủ nước ngoài. Tôi đã đưa sáu cái tên cho các mật vụ khác. Tên người thứ bảy cậu phải điều tra. Vì cậu là một trong những nhân viên xuất sắc nhất của tôi, tôi giao cho cậu vụ khó nhất. Trong phong bì này có những công việc chúng ta đã làm sơ bộ, vài tấm ảnh, và toàn bộ thông tin hiện chúng ta biết về cá nhân này, trong đó, như cậu sẽ thấy, không nhiều lắm. Nhiệm vụ của cậu là thu thập thêm thông tin và nếu Anatoly đúng, nếu người này là kẻ phản bội, câu sẽ phải bắt và mang người đó đến đây, thủ tục thông thường.

Leo xé mở phong bì, lôi ra vài tấm ảnh lớn đen trắng. Chúng là ảnh theo dõi, được chụp từ khoảng cách ngang đường.

Những tấm ảnh vợ Leo.

Chương 15

Raisa nhẹ nhõm vì sắp hết ngày. Cô đã mất tám tiếng để dạy đúng cùng một bài giảng cho tất cả mọi lớp học. Thường thì cô dạy môn chính trị bắt buộc, nhưng sáng nay cô nhận được chỉ thị của Bộ Giáo dục gửi đến trường lệnh cho cô phải làm theo kế hoạch giảng dạy đính kèm. Dường như những chỉ thị này được gửi đến tất cả các trường ở Moscow và phải có hiệu lực tức thì- những bài học ngày thường có thể để đến ngày mai. Những chỉ thị này quy định cô phải dành cả ngày để thảo luận với từng lớp về tình yêu đối với mầm non của đất nước. Những bài học để tất cả trẻ em, cho dù chúng bao nhiêu tuổi, phải được nhắc nhở những điều thận trọng cơ bản trong cuộc sống hằng ngày. Chúng không được qua đường mà không nhìn trước nhìn sau, chúng phải cẩn thận khi đi tàu điện ngầm, và cuối cùng – điều này được nhấn mạnh đặc biệt – chúng không được chơi đùa trên đường ray. Trong năm qua, có những vụ tai nạn thảm thương trên đường ray. Sự an toàn của mầm non đất nước là trên hết. Chúng là tương lai. Nhiều minh họa lố bịch và mờ nhạt được đưa ra. Mỗi lớp học kết thúc bằng một câu hỏi nhỏ để bảo đảm mọi thông tin đã được tiếp thu.

Điều gì các em không bao giờ nên làm?

Câu trả lời đúng: chơi trên đường ray.

Tương đối mà nói, cô có ít lý do để than phiền. Ngôi trường mà cô giảng dạy, Trường Trung học số Bảy – tòa nhà hình chữ nhật dựng trên những cột bê tông chắc chắn – hóa ra lại là một trong những viên ngọc của chính sách giáo dục nhà nước. Được chụp nhiều ảnh và quảng bá nhiều, người thành lập ra nó không ai khác là Nikita Khrushchev, người đã có một bài phát biểu ở phòng tập thể thao mới, sàn nhà được đánh sáp đến mức mấy vệ sĩ của ông ta phải đánh vật để khỏi trượt ngã. Ông ta nói rằng giáo dục phải đáp ứng nhu cầu của đất nước. Và điều đất nước cần là những nhà khoa học, kỹ sư và vận động viên đoạt huy chương vàng Olympic hiệu quả cao, trẻ khỏe. Phòng tập thể dục bề thế như nhà thờ, nằm bên cạnh tòa nhà chính, rộng hơn và sâu hơn cả chính ngôi trường, được trang bị đường chạy trong nhà và một loạt thảm, vồng, thang dây, và ván nhún, tất cả được sử dụng tối đa nhờ một thời gian biểu ngoài giờ, gồm một tiếng rèn luyện hằng ngày đối với mỗi học sinh bất kể độ tuổi hay khả năng.

Trong số các đồng nghiệp, cô chỉ làm bạn với một người – Ivan Kuzmitch Zhukov, một giáo viên ngôn ngữ và văn chương. Cô không biết rõ tuổi của anh ta – anh ta không nói – nhưng anh ta chừng bốn mươi. Tình bạn của họ đến thật tình cờ. Anh ta ngẫu nhiên than phiền về quy mô của thư viện – một căn phòng nhỏ như phòng đựng bát đĩa ở dưới tầng hầm, cạnh nồi hơi, chất đầy những cuốn sách mỏng, ấn phẩm Pravda cũ mèm, những sách được phê duyệt, và không hề có một tác giả nước ngoài nào. Nghe anh ta nói thế, Raisa nói khẽ rằng anh ta nên cẩn thận hơn. Lời nói nhỏ đó đã bắt đầu một tình bạn bất ngờ, mà từ phía cô, có lẽ là không khôn ngoan lộc lợi gì nếu tính đến chuyện Ivan có khuynh hướng nói toạc ra ý nghĩ. Trong mắt mọi người, anh ta là một kẻ bị để ý. Những giáo viên khác tin rằng anh ta chứa chấp tài liệu cấm dưới sàn nhà, hoặc tệ hơn, anh ta đang viết một cuốn sách và chắc chắn lén lút chuyển những trang viết phản động sang phương Tây. Raisa có cơ hội giữ mối quan hệ này chỉ bởi vì lòng trung thành của cô chưa bao giờ bị dòm ngó quá sát sao như vậy. Suy cho cùng, cô là vợ của một nhân viên an ninh nhà nước, một chuyện hầu như ai cũng biết, có cả một số học sinh. Theo logic thì Ivan nên giữ khoảng cách. Chắc chắn anh ta tự trấn an với suy luận rằng nếu Raisa muốn tố cáo anh ta thì cô đã làm rồi, nếu tính đến nhiều khinh suất cô đã nghe anh ta nói và thật dễ dàng để cô thì thầm tên anh ta vào tai chồng cô bên gối. Nên hóa ra rằng, người duy nhất cô tin tưởng trong đám giáo viên lại là người ít được tin tưởng nhất, và người duy nhất anh ta tin là người phụ nữ lẽ ra anh ta không nên tin tưởng nhất. Anh ta đã kết hôn, có ba con. Dù vậy, cô đã ngờ anh ta yêu cô. Đó không phải là điều cô trông mong, và cô hy vọng vì lợi ích của cả hai người, anh ta cũng không trông mong chuyện đó.

Chương 16

Ngoài cổng chính vào trường học, bên kia đường, trong tiền sảnh của một tòa chung cư thấp tầng, Leo đứng đó. Gã đã cởi bỏ đồng phục và mặc thường phục, loại đồ gã mượn được ở chỗ làm. Trong Lubyanka có những tủ chứa đủ các thứ linh tinh: áo khoác, áo vest, quần – nhiều kích cỡ và chất lượng vải, được giữ lại cho chính mục đích này. Mặc chiếc áo khoác len xám dài tận mắt cá chân và chiếc mũ lông dày lấp trán, Leo tin rằng vợ gã sẽ không nhận ra nếu tình cờ nhìn về phía gã. Gã giậm giậm chân để giữ ấm, xem đồng hồ, một chiếc Poljot Aviator bằng thép không gỉ – quà tặng sinh nhật của vợ gã. Không lâu nữa lớp học của cô hôm nay sẽ kết thúc. Gã nhìn ngọn đèn trên đầu. Gã lấy cái chổi lau nhà bỏ đi, chọc vỡ bóng đèn khiến tiền sảnh tối lại.

Đây không phải lần đầu vợ gã bị theo dõi. Ba năm trước, Leo đã dàn xếp một cuộc giám sát vì lý do chẳng liên quan đến việc cô có phải là mối đe dọa an ninh không. Họ kết hôn chưa đầy một năm. Cô dần trở nên xa cách. Họ sống cùng nhau mà như sống riêng, làm việc nhiều giờ, thoáng nhìn thấy nhau vào buổi sáng và buổi tối mà rất ít giao tiếp, giống như hai tàu đánh cá rời cùng một cảng mỗi ngày. Gã không tin rằng gã đã thay đổi, với tư cách người chồng, nên không thể hiểu tại sao cô lại thay đổi với tư cách là một người vợ. Mỗi khi gã đề cập đến chủ đề này, cô lại kêu là cảm thấy không khỏe, nhưng cô từ chối đi gặp bác sĩ, nhưng dù sao, ai lại cứ không khỏe, hết tháng này sang tháng khác? Lời giải thích duy nhất gã có thể nghĩ ra là cô đang yêu một người khác.

Nghi ngờ hết mọi lẽ, gã cử một tay lính mới, một mật vụ trẻ triển vọng, theo dõi vợ gã. Tay mật vụ này đã theo dõi mỗi ngày trong suốt một tuần. Leo biện minh cho hành động này, mặc dù khó chấp nhận nổi, là do tình yêu thúc đẩy. Tuy nhiên, việc này cũng mạo hiểm, không chỉ vì Raisa có thể phát giác ra. Nếu đồng nghiệp gã phát giác ra, họ giải thích việc này khác đi. Nhưng Raisa không ngoại tình và không ai hay biết vụ theo dõi này. Leo thấy nhẹ nhõm, gã chấp nhận rằng gã chỉ cần kiên nhẫn, chu đáo, và giúp đỡ cô trong những khó khăn cô gặp phải. Sau nhiều tháng, mối quan hệ của họ dần dần khá hơn. Leo đã thuyên chuyển tay mật vụ trẻ sang một vị trí ở Leningrad, một động thái mà gã giới thiệu là một sự thăng chức.

Tuy nhiên, nhiệm vụ này lại hoàn toàn khác. Lệnh điều tra do cấp trên đưa xuống. Đây là công việc nhà nước; một vấn đề an ninh quốc gia. Mối nguy hiểm không phải là cuộc hôn nhân của họ mà là tính mạng họ. Leo biết chắc rằng tên của Raisa đã được Vasili đưa vào trong bản thú tội của Anatoly Brodsky. Việc một mật vụ khác chứng thực chi tiết của một bản thú tội chẳng có nghĩa gì hết: hoặc đấy là một âm mưu, hoặc là lời nói dối trắng trợn, hoặc Vasili đã cấy cái tên đó vào đầu Brodsky một lúc nào đó trong quá trình thẩm vấn, một việc quá dễ làm. Leo tự trách mình. Thời gian gã nghỉ làm đã cho Vasili cơ hội mà hắn tận dụng một cách tàn nhẫn tuyệt đối. Leo đã bị gài bẫy. Gã không thể đổ rằng bản thú nhận đó là dối trá – đấy là văn bản chính thức hợp lý và chân thực như mọi bản thú tội khác. Phương hướng hành động duy nhất là xác định nỗi ngờ vực của gã, rằng kẻ phản bội Brodsky đang cố đổ tội cho Raisa để trả thù. Khi nghe lời giải thích này, Kuzmin đã hỏi tại sao kẻ phản bội lại biết gã đã kết hôn. Tuyệt vọng, Leo buộc phải nói dối, cho rằng gã đã nhắc tên vợ mình trong khi họ trò chuyện. Leo không phải là kẻ có tài nói dối. Bằng việc bảo vệ cho vợ, gã đã tự buộc tội chính mình. Bảo vệ cho ai đó nghĩa là khâu số mệnh của mình vào lớp vải lót số mệnh của họ. Kuzmin đã kết luận rằng vi phạm an ninh có khả năng xảy ra đó sẽ phải được điều tra toàn diện. Hoặc Leo có thể tự làm hoặc cho phép một mật vụ khác làm. Nghe đến kết luận cuối cùng như vậy, gã đã nhận vụ này trên cơ sở rằng chỉ cần cố gắng minh oan cho vợ mình. Cũng theo đúng cách mà ba năm trước đây chấm dứt những mối nghi ngờ về sự chung thủy của vợ gã, giờ gã phải chấm dứt những mối nghi ngờ về lòng trung thành của cô với nhà nước.

Bên kia đường, trẻ em đổ ra cổng trường, xuống đường, rồi tỏa ra mọi hướng. Một cô bé chạy sang đường, hướng thẳng về phía Leo và vào tòa chung cư nơi Leo đang nấp. Khi cô bé đi qua chỗ tối, bàn chân nó giẫm phải mảnh vỡ bóng đèn, cô bé dừng lại, cân nhắc xem có nên nói gì không. Leo quay sang nhìn nó. Nó có mái tóc dài buộc dây đỏ. Có lẽ chừng bảy tuổi. Đôi má hồng vì lạnh. Hết sức đột ngột, nó vụt chạy, đôi giày nhỏ vỗ lên mấy lượt cầu thang, chạy xa khỏi người lạ mặt và về nhà nơi cô bé vẫn còn bé bỏng để tin rằng nó vẫn an toàn.

Leo bước đến cửa kính, nhìn những học sinh cuối cùng ra khỏi tòa nhà. Gã biết Raisa không có lịch hoạt động ngoại khóa đặc biệt nào – nên cô sẽ về sớm. Và cô ở kia, ngay cổng, đứng với một đồng nghiệp nam. Anh ta có bộ râu xám gọn ghẽ, mắt kính tròn, Leo nhận thấy anh ta không phải là một người thiếu cuốn hút. Anh ta trông có giáo dục, có học thức, lịch sự, đôi mắt lanh lợi và chiếc cặp đầy sách. Đây hẳn là Ivan: Raisa đã nhắc đến anh ta, giáo viên ngôn ngữ. Theo phỏng đoán, Leo cho rằng người đàn ông này già hơn gã ít nhất mười tuổi.

Leo muốn họ tạm biệt nhau ở cổng, thế mà họ lại đi cùng nhau, bước bên nhau và trò chuyện thoải mái. Gã chờ đợi, để họ đi trước. Họ thật thân thiết với nhau: Raisa cười vì một câu đùa và Ivan dường như hài lòng. Leo có khiến cô cười không? Không hẳn, không thường xuyên. Gã chắc chắn không phản đối việc bị cười nhạo khi gã ngớ ngẩn hay vụng về. Gã có khiếu hài hước ở khía cạnh ấy, nhưng không, gã không bao giờ nói tếu. Raisa thì có. Cô vui tính cả trong lời nói lẫn trong suy nghĩ. Ngay từ lần đầu họ gặp nhau, từ hồi cô lừa cho gã tin rằng cô tên Lena, gã chưa bao giờ nghi ngờ rằng cô thông minh hơn gã. Nếu tính đến các rủi ro liên quan đến sự thông minh lanh lợi, gã chưa bao giờ thấy ghen tị – cho đến giờ, khi nhìn cô đi cùng với người đàn ông này.

Bước chân Leo tê cứng. Gã mừng là đang đi, theo dõi vợ gã ở khoảng cách năm mươi mét. Dưới vầng sáng bóng đèn đường cam nhạt, theo dõi cô không khó khăn gì – hầu như có rất ít người khác trên đường. Điều đó thay đổi khi họ rẽ sang Avtozavodskaya, phố lớn, cũng là tên của một ga tàu điện ngầm mà chắc chắn họ sắp đi vào. Có những hàng người đang xếp hàng ngoài cửa hàng tạp phẩm, choán hết vỉa hè. Leo thấy thật khó theo dấu vợ, càng khó hơn khi vợ gã mặc trang phục khó phân biệt. Gã không còn cách nào khác là phải rút ngắn khoảng cách giữa họ, gã nhanh bước chân. Gã cách sau cô chưa đầy hai mươi mét. Ở khoảng cách này, có nguy cơ cô sẽ thấy gã. Raisa và Ivan rẽ xuống ga Avtozavodskaya, khuất tầm mắt. Leo vội vã tiến lên, len lỏi giữa những người bộ hành. Trong đám đông người đi tàu, cô sẽ dễ dàng biến mất. Đây là, như báo Pravda thường kiêu hãnh, hệ thống tàu điện ngầm nhộn nhịp nhất và tốt nhất trên thế giới, với hàng trăm nghìn lượt khách mỗi ngày.

Đến cửa ga, gã đi theo bậc thềm đá xuống sảnh dưới – một văn phòng sang trọng, một phòng tiếp đại sứ, cột đá cẩm thạch màu kem, lan can màu gụ bóng loáng, và được chiếu sáng dưới mái vòm kính đục. Đang giờ cao điểm và một xăng ti mét sàn nhà cũng khó mà thấy được. Hàng ngàn người sù sụ áo khoác dài và khăn quàng cổ chen lấn xếp hàng ở thanh soát vé. Đi ngược dòng người, Leo chạy ngược lên cầu thang, dùng chỗ cao để quan sát những cái đầu trong đám đông. Raisa và Ivan đã đi qua hàng rào thép soát vé và đang đợi lên cầu thang cuốn. Leo hòa vào đám đông, len vào những khoảng trống, rồi lấn lên. Nhưng bị kẹt cứng trong biển người, gã không có lựa chọn nào khác là phải dùng đến biện pháp kém lịch sự nhất, đưa tay đẩy mọi người sang bên. Không ai dám làm gì hơn là tỏ ra bực bội, không ai biết Leo có thể là ai.

Đến chỗ soát vé, đúng lúc gã thấy vợ mình khuất tầm mắt. Gã bước qua, xếp hàng và lấy ngay chỗ đầu tiên còn sẵn trên thang cuốn. Dọc theo đường chéo những bậc thang gỗ xuống dưới chân thang là chóp của hàng trăm chiếc mũ đông. Không thể phân biệt được ai là ai, gã nghiêng sang phải. Raisa có lẽ cách gã mười lăm mười sáu bước chân. Để nói chuyện được với Ivan, đang đứng ở bậc sau lưng và phía trên cô, cô quay ra sau và nhìn lên. Leo đã ở trong tầm nhìn của cô. Gã nấp đằng sau người đàn ông trước mình, không muốn mạo hiểm nhìn thêm lần nữa, đợi cho đến khi gã ở thấp hơn rồi mới dám nhìn lại. Lối đi được chia thành hai đường hầm: cho tàu chạy hướng Bắc và Nam, và lối nào cũng đầy hành khách đang hối hả bước đi, đang cố tìm cách lên sân ga, đua nhau giành lấy một chỗ ở chuyến tàu tiếp theo. Leo không thấy vợ đâu cả.

Nếu Raisa trên đường về nhà, cô sẽ phải qua ba trạm phía Bắc trên tuyến Zamoskvorestkaya đi Teatral naya nơi cô sẽ đổi tuyến. Không còn cách nào khác là phải giả định đấy là điều cô đang làm, gã đi dọc sân ga, nhìn sang phải rồi trái, nhìn kỹ những khuôn mặt đang xếp hàng, chen chúc nhau, nhìn chằm chằm về một hướng. Raisa không có ở đây. Lẽ nào cô đã bắt chuyến tàu theo hướng khác? Sao cô lại đi phía Nam? Bỗng nhiên một người đàn ông di chuyển và Leo thoáng thấy chiếc túi. Ivan đằng kia. Raisa bên cạnh anh ta, cả hai đang đứng ở mép sân ga. Leo ở quá gần, đến mức có thể với tay ra chạm vào má cô. Nếu cô quay đầu, thậm chí chỉ một chút, thì họ sẽ chạm mắt nhau. Chắc chắn gã gần như đang ở trong tầm nhìn của cô; nếu cô không thấy gã thì đấy là bởi vì cô không nghĩ sẽ gặp gã. Gã không thể làm gì, không có chỗ để nấp. Gã tiếp tục đi dọc theo sân ga, chờ cô gọi tên gã. Gã sẽ không thể giải thích rằng đây là ngẫu nhiên. Cô sẽ biết tỏng là gã nói dối, cô sẽ biết gã đang theo dõi cô. Gã đếm hai mươi bước, rồi dừng lại bên mép sân ga, nhìn chằm chằm vào bức tranh kính trước mặt. Ba dòng mồ hôi chảy dọc bên mặt gã. Gã không dám chùi hay quay lại xem cô có nhìn về phía gã không. Gã cố tập trung vào bức tranh, biểu dương sức mạnh quân sự Xô viết – một chiếc xe tăng nòng giương cao, bên cạnh là khẩu trọng pháo, và trên xe là những lính Nga áo khoác dài phấp phới đang khua súng. Gã từ từ quay đầu lại. Raisa đang nói chuyện với Ivan. Cô không nhìn thấy gã. Một làn gió ấm thổi xuống sân ga đông đúc. Con tàu đang đến.

Khi mọi người quay lại nhìn, Leo bắt gặp một người đàn ông đang nhìn theo hướng ngược lại, không phải về con tàu đang tiến đến, mà nhằm thẳng vào gã. Đó là một cái liếc nhìn thoáng một cái, một phần tích tắc nhìn vào mắt. Người kia chừng ba mươi tuổi. Leo chưa bao giờ thấy anh ta. Nhưng gã biết ngay người này là đồng nghiệp Cheka, một nhân viên Bộ An ninh Nhà nước. Có một mật vụ thứ hai trên sân ga.

Đám đông dồn về những cánh cửa tàu. Mật vụ kia đã bỏ đi, khuất tầm mắt. Những cánh cửa mở ra. Leo không nhúc nhích; người gã vẫn không xoay về con tàu, mà nhìn chằm vào đúng cái điểm gã đã thấy ánh mắt chuyên nghiệp lạnh lùng kia. Bị những hành khách xuống tàu xô đẩy, gã hết ngạc nhiên mà lên tàu, sau Raisa một toa. Mật vụ này là ai? Sao người ta cần một mật vụ nữa theo dõi vợ gã? Họ không tin gã sao? Tất nhiên là họ không tin. Nhưng gã không ngờ họ lại dùng biện pháp bổ sung cực đoan như vậy. Gã đi xuống phía cửa sổ để có thể nhìn sang toa bên cạnh. Gã có thể nhìn thấy tay Raisa, đang giữ thanh ngang. Không thấy bóng dáng mật vụ thứ hai. Cánh cửa sắp đóng.

Mật vụ thứ hai lên cùng toa Leo, đi qua gã làm vẻ thờ ơ rõ ràng và chọn một chỗ cách xa gã vài mét. Anh ta được huấn luyện bài bản, tỏ ra bình tĩnh, và nếu không có cái nhìn thoáng ngắn ngủi đó, có lẽ gã không nhận ra anh ta. Mật vụ này không đi theo Raisa. Anh ta theo dõi Leo.

Lẽ ra gã phải hiểu rằng chiến dịch này không được giao hoàn toàn vào tay gã. Có khả năng gã sẽ thỏa hiệp. Họ thậm chí có thể nghi ngờ gã làm việc cùng Raisa, nếu cô là gián điệp. Cấp trên của Leo có nghĩa vụ bảo đảm rằng gã làm đúng việc của mình. Bất cứ điều gì gã báo cáo về sẽ được kiểm tra chéo với mật vụ kia. Vì vậy, điều thiết yếu là Raisa về thẳng nhà. Nếu cô tới bất kỳ chỗ nào khác – quán xá không đúng, hiệu sách không đúng, ngôi nhà không đúng, nơi người không đúng sống – cô sẽ tự đặt mình vào hiểm nguy. Cơ hội duy nhất để thoát, và là một cơ hội mỏng manh, là không nói gì, không làm gì, không gặp ai. Cô có thể làm việc, mua sắm, và ngủ nghỉ. Bất cứ sinh hoạt nào khác đều có thể bị hiểu sai.

Nếu Raisa đang về nhà, cô sẽ ở lại trên tàu này ở ba điểm dừng tiếp theo mà đến ga Teatral’ naya, nơi cô sẽ đổi sang tuyến Arbatsko-Pokrovskaya và đi về phía Đông. Leo thăm dò tay mật vụ theo dõi gã. Ai đó đã đứng lên để xuống ga và thế là tay mật vụ kia ngồi vào ghế trống. Giờ anh ta đang thờ ơ nhìn ra ngoài cửa sổ, chắc chắn đang liếc theo dõi Leo. Tay mật vụ kia biết mình đã bị lộ. Có lẽ cả cái đó cũng là chủ đích của anh ta nữa. Không có gì là nghiêm trọng miễn là Raisa về thẳng nhà.

Con tàu dừng lại ở ga thứ hai – Novokuznetskaya. Một trạm nữa họ sẽ đổi tuyến. Cánh cửa mở ra. Leo nhìn Ivan xuống ga. Gã nghĩ: Ở lại trên tàu đi.

Raisa xuống tàu, bước xuống sân ga và tiến về lối ra. Cô không về nhà. Leo không biết cô đi đâu. Đi theo cô nghĩa là phơi cô ra trước sự theo dõi của mật vụ kia. Không theo cô là gã đặt tính mạng mình vào tình trạng nguy hiểm. Gã phải lựa chọn. Gã quay đầu. Tay mật vụ kia không động đậy. Từ vị trí đó, anh ta không thể thấy Raisa xuống tàu được. Anh ta đang theo đầu mối Leo chứ không phải Raisa, khi anh ta giả định rằng hai người sẽ có hành tung ăn khớp nhau. Cửa sắp đóng. Leo đứng yên tại chỗ.

Leo liếc sang bên, qua cửa sổ, như thể Raisa vẫn ở toa bên cạnh, như thể gã vẫn đang theo dõi cô. Gã đang làm gì đây? Đó là một quyết định bốc đồng, thiếu thận trọng. Kế hoạch của gã dựa trên việc tay mật vụ kia tin rằng vợ gã còn ở trên tàu, may mắn lắm thì đó cũng là một kế hoạch mong manh. Leo không trông mong vào đám đông. Raisa và Ivan vẫn còn trên sân ga, tiến về lối ra một cách chậm chạp không thể chịu nổi. Vì tay mật vụ kia đang nhìn ra cửa sổ, anh ta sẽ nhìn thấy họ ngay khi tàu chạy. Raisa đã đến gần lối ra, xếp hàng kiên nhẫn. Cô không vội vã, cô không có lý do phải vậy, không biết rằng cả tính mạng cô và Leo đang gặp nguy hiểm trừ phi cô đi khuất tầm nhìn. Con tàu bắt đầu lăn bánh. Toa của họ gần như nằm ngang với lối ra. Chắc chắn mật vụ kia sẽ thấy Raisa – anh ta sẽ biết Leo đã cố ý để lỡ.

Con tàu tăng tốc – nó đã song song với lối ra. Raisa đang đứng lồ lộ. Leo cảm thấy máu sôi trong bụng. Gã từ từ quay đầu sang xem phản ứng của tay mật vụ. Một người đàn ông trung niên cường tráng và bà vợ trung niên to béo của ông ta đang đứng giữa lối đi, che chắn bất cứ góc nhìn nào ra sân ga của tay mật vụ. Con tàu rầm rập chạy vào đường hầm. Anh ta không thấy Raisa ở lối ra. Anh ta không biết Raisa không còn ở trên tàu. Hầu như khó che giấu nổi sự nhẹ nhõm của mình, Leo tiếp tục màn kịch câm nhìn chằm chằm vào toa bên cạnh.

Ở nhà ga Teatral’ naya, Leo đợi thật lâu hết mức rồi mới xuống tàu, vờ như gã vẫn theo dõi vợ mình, như thể cô đang đi về nhà. Gã tiến đến lối ra. Liếc ra sau, gã thấy tay mật vụ đã xuống tàu và đang cố thu hẹp chút khoảng cách giữa họ. Leo nhấn bước.

Lối đi mở rộng ra thành đường lớn dẫn đến các tuyến đường khác nhau hoặc tới lối ra lên mặt đường. Gã phải cắt cái đuôi này mà không tỏ ra đang làm vậy. Đường hầm sang phải sẽ đưa gã tới những chuyến tàu đi về phía Đông ở tuyến Arbatsko- Pokrovskaya, đường về nhà. Leo rẽ phải. Mọi chuyện phụ thuộc nhiều vào con tàu tiếp theo. Nếu gã có thể đi thêm một quãng đủ xa, gã có thể lên tàu trước khi tay mật vụ kắt kịp và nhận ra Raisa không có trên sân ga.

Giờ trên đường hầm dẫn đến sân ga, gã đối mặt với đám đông phía trước. Bỗng nhiên gã nghe tiếng con tàu chạy đến, nó dừng lại trên sân ga. Không có cách nào tới đó kịp, không thể khi mà đầy người đằng trước. Gã cho tay vào túi áo, lấy thẻ An ninh Nhà nước ra và vỗ lên vai người đàn ông đằng trước. Như thể bị trúng nước sôi, người đàn ông kia tránh sang bên, người phụ nữ tránh sang bên, đám đông rẽ ra. Lối đi đã rộng rãi, gã có thể nhanh chóng tiến lên phía trước. Con tàu ở đó, cửa mở, sẵn sàng chạy. Gã cất thẻ và lên tàu. Gã quay sang xem cái đuôi bao xa. Nếu người này bắt kịp và lên chuyến tàu này, trò chơi kết thúc.

Những người đã tránh đường nay đã dồn lại. Tay mật vụ kẹt lại sau lưng họ, dùng đến cách kém tế nhị hơn, cố xô đẩy tìm ra đường đi. Anh ta đang tới gần. Sao cửa không đóng đi? Mật vụ đang ở trên sân ga, chỉ cách vài mét. Cửa bắt đầu đóng. Tay anh ta với ra, nắm lấy thành cửa. Nhưng cỗ máy không thể bị kéo lại, và người đàn ông này – mà Leo lần đầu tiên thấy rõ mặt – không còn cách nào khác là phải thả ra. Vẫn giữ vẻ thờ ơ tự nhiên, Leo cố gắng không có phản ứng, liếc nhìn tay mật vụ kia bị bỏ lại. Trong bóng tối đường hầm, Leo cởi bỏ chiếc mũ đẫm mồ hôi.

Chương 17

Thang máy dừng ở tầng năm, tầng trên cùng, cánh cửa mở ra, và Leo bước vào hành lang hẹp. Hành lang có mùi thức ăn. Đã bảy giờ tối, thời điểm nhiều gia đình ăn uzhin, bữa ăn cuối trong ngày. Khi gã đi ngang qua những căn hộ, gã có thể nghe âm thanh chuẩn bị bữa tối qua những cánh cửa gỗ dán mỏng manh. Càng đến gần nhà cha mẹ, gã càng thấy mệt. Gã đã mất mấy tiếng đi dọc ngang thành phố. Sau khi cắt đuôi tay mật vụ theo dõi ở nhà ga Teatral’naya, gã về nhà, lên đến căn 124, bật đèn và radio, kéo rèm – một sự thận trọng cần thiết cho dù họ ở tầng mười bốn. Rồi gã rời nhà, cố ý đi lòng vòng để đến tàu điện ngầm rồi đi ngược trở lại thành phố. Gã chưa thay quần áo và tiếc vì không làm vậy. Nó đã trở nên khó chịu; áo sơ mi, ướt sũng mồ hôi, đã khô và dính vào lưng gã. Gã chắc nó đã bốc mùi mặc dù gã không thể ngửi thấy. Gã xua đi những nghĩ ngợi này. Cha mẹ gã sẽ chẳng quan tâm. Họ sẽ quá phân tâm bởi việc gã đến xin lời khuyên của họ; điều lâu lắm rồi gã không làm.

Cán cân mối quan hệ của họ đã thay đổi – bây giờ gã giúp đỡ họ nhiều hơn là họ giúp gã. Leo thích như vậy. Gã thích cái cảm giác có thể đảm bảo cho họ những công việc nhẹ nhàng tại nơi làm việc. Chỉ cần một câu hỏi lịch sự, cha gã đã trở thành quản đốc của một nhà máy đạn dược, rời xa dây chuyền lắp ráp, trong khi mẹ gã, suốt ngày ngồi khâu dù, cũng được đề bạt tương tự. Gã đã cải thiện khả năng được mua thực phẩm của họ – họ không còn phải xếp hàng nhiều giờ đồng hồ để mua các nhu yếu phẩm như bánh mì và kiều mạch. Họ được đến các spetztorgi, cửa hàng đặc biệt không dành cho đại chúng. Trong những cửa hàng giới hạn này có những niềm sung sướng lạ kỳ như cá tươi, nghệ tây, và thậm chí những miếng sô cô la đen thứ thiệt thay vì cái thứ giả mà ca cao được thay bằng hỗn hợp lúa mạch đen, đại mạch, bột mì và đậu. Nếu cha mẹ gã gặp rắc rối với hàng xóm lắm chuyện thì hàng xóm kia không bao giờ được lắm chuyện nữa. Không cần dùng đến bạo lực, không hăm dọa thô lỗ, chỉ một gợi ý rằng họ đang đối mặt với một gia đình có những mối quan hệ tốt hơn.

Căn chúng cư này, căn mà gã dàn xếp để họ được phân phối, nằm trong một khu dân cư dễ chịu ở phía Bắc thành phố – một tòa nhà thấp tầng trong đó mỗi căn có nhà tắm riêng và ban công nhỏ nhìn xuống thảm cỏ nhỏ và con phố yên tĩnh. Họ không phải ở chung với ai: một điều khác thường trong thành phố này. Sau năm mươi năm vất vả, cuối cùng họ cũng được tận hưởng cuộc sống đặc quyền đặc lợi, điều mà cha mẹ gã biết ơn sâu sắc. Họ đâm nghiện tiện nghi. Và tất cả như nghìn cân treo sợi tóc vì sự nghiệp của Leo.

Leo gõ cửa. Khi mẹ gã, bà Anna, mở cửa, bà dường như ngạc nhiên. Sự ngạc nhiên ấy, khiến bà trong thoáng chốc không nói được gì, đã tan biến. Bà bước lên, ôm con trai, nói phấn khởi:

– Tại sao con đến mà không báo trước? Bố mẹ nghe nói con ốm. Bố mẹ đến thăm con nhưng con còn ngủ. Raisa mở cửa cho bố mẹ vào. Bố mẹ đã nhìn con. Mẹ thậm chí còn nắm tay con, nhưng bố mẹ có thể làm gì chứ? Con cần nghỉ ngơi. Con đã ngủ như một đứa trẻ.

– Raisa đã cho con biết là bố mẹ đến. Cảm ơn bố mẹ mang hoa quả – cam và chanh.

– Bố mẹ nào có mang hoa quả đến. Ít nhất thì mẹ không nghĩ bố mẹ đã làm thế. Nhưng mẹ già rồi. Có lẽ khi bố mẹ đã mang tới thật.

Nghe cuộc trao đổi, cha gã, ông Stepan, từ nhà bếp đi ra, nhẹ nhàng chen qua vợ. Gần đây bà béo lên. Cả hai người đều hơi béo lên. Trông họ khỏe mạnh.

Stepan ôm con trai:

– Con khỏe hơn chưa?

– Con khỏe hơn rồi.

– Tốt lắm. Bố mẹ lo cho con quá.

– Cái lưng bố sao rồi?

– Lâu rồi không thấy đau. Một trong những lợi ích của công việc hành chính, ta chỉ làm có mỗi việc giám sát công việc vất vả của người khác. Ta đi loanh quanh với bút và bìa giấy.

– Bố đừng cảm thấy tội lỗi. Bố làm công việc kia đủ rồi.

– Có lẽ, nhưng mọi người nhìn con khác đi khi con không còn là một trong bọn họ. Bạn bè của bố không còn thân thiện nữa. Nếu ai đó đến muộn, bố là người phải báo cáo họ. Rất may là đến giờ chưa ai muộn làm.

Leo nghĩ đi nghĩ lại những lời này trong đầu:

– Bố sẽ làm gì nếu họ muộn làm? Bố sẽ báo cáo chứ?

– Bố chỉ cứ nhắc họ mỗi buổi tối là đừng đến muộn.

Không, nói cách khác, cha gã sẽ không báo cáo họ. Có lẽ ông đã bỏ qua vài trường hợp. Ngay bây giờ, không phải lúc để cảnh báo ông, nhưng sự rộng lượng đó có thể bị phát hiện.

Trong bếp, cải bắp đang sôi sùng sục trong nồi đồng. Cha mẹ gã đang chuẩn bị golubsty nên Leo bảo họ cứ tiếp tục làm, họ có thể nói chuyện trong bếp. Gã lui lại nhìn cha gã trộn thịt (thịt tươi, không phải thịt khô, chỉ có thể là nhờ công việc của Leo), bột cà rốt tươi (một lần nữa chỉ có thể là nhờ gã), và nấu cơm. Mẹ gã chuẩn bị tách những chiếc lá đã nhạt màu của bắp cải vừa nấu chín. Cha mẹ gã biết có gì đó không ổn và chờ, không giục giã cho Leo mở lời. Gã mừng vì họ bận rộn chuẩn bị đồ ăn:

– Ta chưa bao giờ nói nhiều về công việc của con. Như thế là tốt nhất. Đã có những lúc con thấy công việc gặp khó khăn. Con đã làm những việc mà con không tự hào nhưng là những thứ luôn cần thiết.

Leo dừng lại, cố tìm ra cách tốt nhất để nói tiếp. Gã hỏi:

– Có người thân quen nào của bố mẹ bị bắt chưa?

Câu hỏi thật vụng về, Leo hiểu rất rõ. Stepan và Anna liếc nhìn nhau rồi tiếp tục làm đồ ăn, chắc chắn họ mừng vì có việc gì đó để làm. Anna nhún vai:

– Ai cũng có quen một ai đó bị bắt. Nhưng bố mẹ không thắc mắc gì. Mẹ tự nhủ: các sĩ quan các con làm việc có bằng chứng. Mẹ chỉ biết điều mẹ nhìn thấy ở mọi người và thật dễ tỏ ra tốt bụng và bình thường và trung thành. Công việc của con là nhìn xa hơn những thứ đó. Con biết điều gì tốt nhất. Những người như bố mẹ không có quyền phán xét.

Leo gật đầu, nói tiếp:

– Hôm qua, người ta bảo con tố cáo Raisa. Cấp trên của con tin rằng cô ấy là kẻ phản bội. Họ tin cô ấy làm gián điệp cho cơ quan nước ngoài. Con được lệnh điều tra.

Một giọt dầu từ ngón tay Stepan rơi xuống sàn nhà. Ông nhìn chằm chằm vào giọt dầu rồi hỏi:

– Nó có phải là kẻ phản bội không?

– Bố, vợ con là giáo viên. Cô ấy làm việc. Cô ấy về nhà. Cô ấy đi làm. Rồi cô ấy về nhà.

– Vậy con hãy bảo họ như thế. Có chứng cứ nào không? Tại sao họ đặt điều như vậy?

– Có lời thú tội của một gián điệp bị xử tử. Ông ta nhắc đến tên cô ấy. Ông ta khai đã làm việc với cô ấy. Nhưng con biết lời thú tội đó dối trá. Con biết rằng gián điệp kia thực ra chỉ là một bác sĩ thú y. Chúng con đã mắc sai lầm khi bắt ông ta. Con tin lời thú tội của ông ta là điều ngụy tạo của một nhân viên khác đang cố làm hại con. Con biết vợ con vô tội. Toàn bộ chuyện này là hành động trả thù.

Stepan lau tay vào tạp dề của Anna:

– Nói với họ sự thật. Để họ lắng nghe. Tố giác nhân viên này. Con là người có chức quyền mà.

– Lời thú tội này, cho dù có giả tạo hay không, đã được chấp nhận là sự thật. Đó là văn bản chính thức và tên của cô ấy có trong đó.

– Con không thể nói việc bắt người gián điệp này – bác sĩ thú y này – là sai lầm sao?

– Có. Đó là điều con định làm. Nhưng nếu con giải thích họ sẽ không tin con, lúc ấy thì họ không chỉ bắt cô ấy; họ còn bắt cả con nữa. Nếu cô ấy có tội mà con lại nói rằng cô ấy vô tội thì con cũng có tội. Thế chưa hết. Con biết chuyện này sẽ thế nào. Có nhiều khả năng họ sẽ bắt cả bố mẹ nữa. Một phần của luật tố tụng nhằm vào bất cứ người nhà nào của tội phạm bị kết án. Chúng ta phạm tội vì liên đới.

– Và nếu con tố cáo nó?

– Con không biết.

– Con biết đấy.

– Chúng ta sẽ thoát. Cô ấy thì không.

Nước vẫn sôi trên bếp. Cuối cùng Stepan nói:

– Con ở đây vì không biết chắc phải làm gì. Con ở đây vì con là người tốt và muốn bố mẹ dạy con làm điều đứng đắn, điều phải lẽ. Con muốn bố mẹ đưa ra lời khuyên đúng đắn. Đấy sẽ là nói với họ rằng họ đã sai, rằng Raisa vô tội ư? Và dùng cảm đón nhận hậu quả có thể xảy ra ư?

– Đúng.

Stepan gật đầu, nhìn Anna. Sau một lúc, ông nói thêm:

– Nhưng bố không thể khuyên con như vậy. Và bố không chắc con tin rằng bố sẽ cho con lời khuyên như vậy. Làm sao bố có thể đây? Sự thật là, bố muốn vợ bố sống. Bố muốn con trai bố sống. Và bố muốn sống. Bố sẽ làm bất cứ điều gì để đảm bảo điều đó. Như bố hiểu tình hình thì đấy là một mạng đổi ba mạng. Bố rất tiếc. Bố biết rằng con chờ đợi nhiều hơn ở bố. Nhưng bố mẹ già rồi, Leo ạ. Bố mẹ sẽ không qua nổi ở Gulag. Bố mẹ sẽ bị chia cắt. Bố mẹ sẽ chết cô đơn.

– Thế nếu bố còn trẻ, bố sẽ khuyên con thế nào?

Stepan gật đầu:

– Con nói đúng. Lời khuyên của bố cũng vậy thôi. Nhưng đừng giận bố. Con trông đợi điều gì khi con đến đây? Con trông đợi bố mẹ nói “được, bố mẹ không sợ chết” sao? Và cái chết của bố mẹ đáp ứng yêu cầu gì? Vợ con có được cứu không? Các con sẽ được chung sống hạnh phúc không? Nếu có, bố sẽ vui lòng hy sinh đời mình vì hai con. Nhưng đấy không phải là điều sẽ xảy ra. Điều duy nhất sẽ xảy ra là chúng ta sẽ chết – tất cả chúng ta, cả bốn người chúng ta – nhưng con phải chết mà biết rằng con làm điều đúng đắn.

Leo nhìn mẹ. Khuôn mặt bà tái như những lá cải bà cầm trên tay. Bà khá điềm tĩnh. Bà không phủ nhận Stepan, mà hỏi:

– Bao giờ con phải quyết định?

– Con có hai ngày để thu thập bằng chứng. Rồi con phải báo cáo lại.

Cha mẹ gã tiếp tục chuẩn bị bữa tối, quấn thịt trong lá bắp cải, đặt mấy miếng cạnh nhau trong khay nướng, trông chúng như một dãy ngón tay cái úc núc cắt cụt. Không ai nói gì cho đến khi khay đầy. Stepan hỏi:

– Con sẽ ăn với bố mẹ chứ?

Theo mẹ vào phòng khách, Leo thấy có ba bộ bát đĩa đã dọn sẵn:

– Bố mẹ đang chờ khách ạ?

– Bố mẹ chờ Raisa.

– Vợ con?

– Nó sẽ đến ăn tối. Khi con gõ cửa, bố mẹ tưởng con là nó.

Anna đặt chiếc đĩa thứ tư lên bàn, giải thích:

– Hầu như tuần nào nó cũng đến đây. Nó không muốn con biết nó cô đơn thế nào, ăn tối một mình chỉ có chiếc đài radio làm bầu bạn. Giờ bố mẹ đâm quý nó.

Đúng là Leo chưa bao giờ đi làm về lúc bảy giờ.

Có tiếng gõ cửa. Stepan mở cửa, để Raisa vào phòng trước. Cô ngạc nhiên chẳng kém cha mẹ gã khi thấy gã. Stepan giải thích:

– Nó có việc gần đây. Đây là lần đầu tiên cả nhà ăn cùng nhau.

Cô cởi áo khoác, Stepan nhận lấy. Cô bước lại gần Leo, nhìn gã từ trên xuống:

– Quần áo của ai vậy?

Leo nhìn xuống quần, áo sơ mi – đồ của người chết.

– Anh mượn – ở chỗ làm.

Raisa cúi sát hơn, thì thầm vào tai Leo:

– Áo anh hôi quá.

Leo đến phòng tắm. Ở cửa, gã liếc ra sau, nhìn Raisa giúp bố mẹ chuẩn bị bàn ăn.

Từ nhỏ đến giờ Leo không quen dùng nước nóng. Cha mẹ gã ở chung căn hộ cũ với gia đình người chú của cha gã. Chỉ có hai phòng ngủ, mỗi gia đình một phòng. Căn hộ không có nhà vệ sinh hay phòng tắm riêng; những người sống trong tòa nhà phải dùng công trình phụ ngoài trời, ở đó không có nước nóng. Buổi sáng, những hàng dài, và buổi chiều tuyết rơi lên đầu họ trong khi họ chờ. Một bồn tắm đầy nước nóng là một sự xa xỉ quá đáng, một giấc mơ. Leo cởi áo, tắm rửa. Sau khi xong, gã mở cửa, hỏi mượn bố một chiếc sơ mi. Mặc dù cơ thể ông cụ bị công việc làm cho suy yếu – bị dây chuyền lắp ráp cũng như những cái nắp xe tăng mà ông lắp ráp làm cho khòm xuống – phom người ông cũng gần bằng con trai, vai rộng và rắn chắc. Chiếc áo vừa vặn.

Thay đồ xong, Leo ngồi vào bàn ăn. Trong khi món golubsty đang nướng trong lò, họ ăn zakuski, món xà lách dưa chua, nấm và thêm một lát mỏng lưỡi bê nấu với kinh giới ô để nguội trong thịt đông và ăn kèm với cây cải ngựa. Thật là một bữa tiệc thịnh soạn hiếm có. Leo không cưỡng nổi phải nhìn chằm chằm vào món ăn, nhẩm tính chi phí từng món. Cảm thấy buồn nôn, gã nhận xét:

– Anh có thể hiểu tại sao em đến đây hằng tuần.

Raisa cười:

– Đúng. Bố mẹ làm hư em. Em đã bảo bố mẹ là cháo lúa mạch cũng được rồi nhưng…

Stepan xen vào:

– Đó là cái cớ để bố mẹ làm hư mình mà.

Cố gắng tỏ ra tự nhiên, Leo hỏi vợ:

– Em từ chỗ làm đến thẳng đây à?

– Đúng vậy.

Đó là lời nói dối. Cô đã đi đâu đó với Ivan trước. Nhưng trước khi Leo kịp nghĩ thêm, Raisa đính chính:

– Không phải vậy. Thường em đến đây ngay sau giờ làm. Nhưng tối nay em có cuộc hẹn, thế nên em đến hơi muộn.

– Cuộc hẹn?

– Với bác sĩ.

Raisa nhoẻn miệng cười:

– Em định nói với anh khi chỉ có hai ta, nhưng vì…

– Nói gì cơ?

Anna đứng lên:

– Con có muốn bố mẹ ra ngoài không?

Leo ra hiệu cho mẹ ngồi xuống:

– Đừng mẹ. Chúng ta là gia đình. Không có gì bí mật cả.

– Em đã có thai.

Chương 18

20 tháng hai

Leo không ngủ được. Gã nằm tỉnh ráo, nhìn chằm chằm lên trần nhà, lắng nghe nhịp thở chầm chậm của vợ, lưng cô tì bên mình gã không phải vì cố ý tỏ dấu hiệu thân mật mà chỉ là cử động ngẫu nhiên. Cô là người khó ngủ.

Gã có thể chuyển trách nhiệm điều tra cho người khác. Gã có thể tự lừa phỉnh rằng gã đang phục tùng theo phán quyết. Gã quá thân thiết, quá liên quan. Nhưng bất cứ điều tra nào như vậy cũng sẽ chỉ đi đến một kết luận. Vụ việc đã mở ra rồi. Sẽ không ai đưa ra ý kiến chống lại giả định có tội.

Leo rời giường, ra đứng bên cửa sổ phòng khách, từ đây không nhìn được thành phố mà là lô căn hộ đối diện. Một bức tường đầy cửa sổ, chỉ có ba ô sáng đèn, ba trong số chừng một ngàn ô cửa, và gã tự hỏi ưu phiền gì đang làm rối bời những người cư ngụ bên kia, và điều gì khiến họ mất ngủ. Gã cảm thấy một mối thân tình lạ kỳ với ba ô vuông ánh đèn vàng nhạt kia.

Đã bốn giờ sáng, giờ bắt bớ – thời điểm tốt nhất để bắt người, tóm lấy họ khi đang ngủ. Họ yếu đuối và mất phương hướng. Những lời nói thiếu thận trọng thốt ra, khi các mật vụ tràn vào nhà, thường được sử dụng để chống lại kẻ bị tình nghi trong quá trình chất vấn. Thật không dễ giữ được sự thận trọng khi vợ mình bị túm tóc lôi đi trên sàn nhà.

Đã bao nhiêu lần Leo đạp đế giày phá cửa ra? Đã bao nhiêu lần gã chứng kiến một cặp vợ chồng bị lôi ra khỏi giường, đèn pin chiếu vào mặt mà còn đang mặc đồ ngủ? Đã bao nhiêu lần gã nghe tiếng một mật vụ cười khi nhìn thấy chỗ kín của ai đó? Đã bao nhiêu người bị gã lôi khỏi giường? Đã bao nhiêu căn hộ bị gã phá tan? Còn những đứa trẻ bị gã giữ lại khi cha mẹ chúng bị bắt đi? Gã không thể nhớ. Gã xua đi những cái tên, những khuôn mặt. Trí nhớ kém đi đã giúp gã rất nhiều. Gã đã rèn luyện nó? Có phải gã dùng ma túy không phải để làm việc nhiều hơn, mà để tiêu hủy dần dần ký ức về công việc?

Có một câu chuyện cười, phổ biến trong giới mật vụ, những người có thể kể ra mà không bị trừng phạt. Một người đàn ông và vợ mình đang ngủ trên giường, bị đánh thức bởi tiếng gõ cửa thình lình. E sợ điều tồi tệ nhất, họ thức dậy, hôn chào tạm biệt nhau:

Anh yêu em, vợ ơi.

Em yêu anh, chồng ơi.

Sau khi nói lời từ biệt, họ ra mở cửa. Trước mặt họ là người hàng xóm hoảng loạn, hành lang đầy khói lửa cao tận trần nhà. Người đàn ông và vợ mình cười nhẹ nhõm và tạ ơn Chúa: chỉ là tòa nhà bị cháy. Leo đã nghe nhiều biến thể của câu chuyện này. Thay vì hỏa hoạn là kẻ cướp có vũ khí, thay vì kẻ cướp có vũ khí là bác sĩ mang tin xấu. Trước đây, gã đã cười giễu, tự tin rằng chuyện đó sẽ không bao giờ xảy ra với mình.

Vợ gã mang thai. Việc này có thay đổi gì không? Có lẽ nó sẽ thay đổi thái độ của cấp trên đối với Raisa. Họ chưa bao giờ quý mến cô. Cô chưa sinh cho Leo được đứa con nào. Thời này, người ta trông chờ, đòi hỏi các cặp vợ chồng phải có con. Sau khi hàng triệu người đã chết trong khi chiến đấu, có con là một nghĩa vụ với xã hội. Tại sao Raisa không có thai? Câu hỏi này cứ bám riết cuộc hôn nhân của họ. Kết luận duy nhất là có gì đó không ổn về phía cô. Áp lực tăng lên gần đây: những câu hỏi thường xuyên hơn. Raisa đi khám bác sĩ thường xuyên để giải quyết vấn đề. Quan hệ tình dục của họ thật thực dụng, bị thúc đẩy bởi những áp lực bên ngoài. Mỉa mai thay cho Leo là ngay khi cấp trên của gã có được điều họ muốn – Raisa có thai – họ lại muốn cô chết. Hay là gã nên đề cập đến chuyện cô có mang? Gã dẹp ngay ý kiến này. Một kẻ phản bội là một kẻ phản bội, không có tình tiết miễn truy cứu.

Leo đi tắm. Nước lạnh. Gã thay đồ và chuẩn bị bữa sáng, món yến mạch. Gã không muốn ăn và nhìn nó đông cứng trong bát. Raisa vào bếp, ngồi xuống, dụi mắt cho tỉnh ngủ. Gã đứng lên. Không ai nói gì khi gã chờ yến mạch được hâm nóng. Gã để một bát trước mặt cô. Cô không nói gì. Gã pha một ly trà nhạt, đặt nó trên bàn, cạnh lọ mứt:

– Anh sẽ cố về nhà sớm một chút.

– Anh không phải thay đổi sinh hoạt hằng ngày vì em.

– Dù sao anh cũng sẽ cố.

– Leo, anh không phải thay đổi sinh hoạt hằng ngày vì em.

Leo khép cửa. Đã hừng sáng. Qua gờ hành lang gã có thể nhìn thấy mọi người đứng cách xa hàng trăm mét dưới kia đang chờ xe điện. Gã lại thang máy. Khi thang máy tới, gã nhấn nút lên tầng thượng. Tầng ba mươi, tầng cao nhất, gã bước ra khỏi thang máy và đi xuống cuối hàng lang đến cửa bảo dưỡng, trên đó ghi: CẤM VÀO. Khóa đã bị phá từ lâu. Cửa dẫn ra lượt cầu thang lên sân thượng. Trước gã đã lên đây, khi lần đầu tiên họ chuyển nhà đến. Nhìn về phía Tây có thể thấy thành phố. Quay phía Đông có thể nhìn thấy nông thôn, nơi Moscow tách ra và nhường chỗ cho những cánh đồng tuyết phủ. Cách đây bốn năm, khi chiêm ngưỡng cảnh này, gã đã cho mình là người may mắn nhất trên đời còn sống. Gã là một anh hùng – gã có tấm hình trên báo chứng minh điều đó. Gã có một công việc đầy quyền lực, một cô vợ đẹp. Niềm tin của gã ở nhà nước là tuyệt đối. Gã có nhớ cảm giác đó không – tự tin tuyệt đối, không lay chuyển? Có, gã nhớ.

Gã đi thang máy xuống tầng mười bốn, quay về căn hộ của mình. Raisa đã đi làm. Bát ăn sáng của cô chưa rửa, để trong bếp.

Gã cởi áo khoác, tháo ủng, hơ tay cho ấm, sẵn sàng lục tìm.

Leo đã tổ chức và giám sát lục soát nhiều ngôi nhà, căn hộ và văn phòng. Các mật vụ kể cho nhau nghe về sự tỉ mỉ khác thường họ muốn trưng ra để chứng minh cho sự tận tụy của họ. Cho dù đây là nhà gã và đây là đồ vật của gã, Leo cũng dự định thực hiện cuộc lục soát này không có khác biệt. Gã xé ga trải giường, bao gối và chăn, lật nệm lên và dò tìm cẩn thận, từng xăng ti mét vuông, như người mù đọc chữ nổi. Giấy tờ tài liệu có thể được khâu vào trong tấm nệm, trở nên vô hình trước mắt nhìn. Cách duy nhất để xác định đồ vật cất giấu này là dùng tay mò. Không tìm được gì, gã chuyển sang giá sách. Gã lục tìm mọi quyển sách, kiểm tra xem có gì giấu bên trong không. Gã tìm thấy một trăm rúp, bằng tiền lương một tuần. Gã nhìn món tiền này, tự hỏi thế nghĩa là gì, cho đến khi nhớ ra cuốn sách là của mình và số tiền là của mình, một món tiền giấu riêng. Một mật vụ khác có lẽ sẽ tuyên bố nó là bằng chứng người sở hữu là một kẻ đầu cơ. Leo bỏ chỗ tiền lại. Gã mở các ngăn kéo, nhìn xuống quần áo của Raisa được gấp gọn gàng. Gã nhặt lên từng chiếc, lần sờ và giũ giũ rồi mới thả xuống thành đống trên sàn nhà. Khi mọi ngăn tủ đã trống trơn, gã kiểm tra phía sau và hai bên. Không tìm được gì, gã quay lại, lục tìm căn phòng. Gã áp người vào tường, lần những ngón tay dọc theo tường xem có gì hình dạng một ngăn bí mật hoặc chổ hõm hay không. Gã gỡ xuống tờ báo được đóng khung, tấm hình chụp gã bên cạnh xe thiết giáp bốc cháy. Thật lạ thường khi nghĩ rằng khoảnh khắc đó, với những xác chết vây quanh, là quãng thời gian hạnh phúc hơn. Gã tháo khung ra, mảnh báo rơi xuống sàn. Lồng tấm ảnh và khung lại, gã lật giường lên, dựa nó vào tường. Gã quỳ xuống. Ván sàn được vít chắc chắn. Gã vào bếp lấy tuốc nơ vít rồi lật từng tấm ván lên. Bên dưới không có gì ngoài đất và đường ống.

Gã vào bếp rửa tay. Ít nhất thì cũng có nước ấm. Gã thong thả chà miếng xà phòng nhỏ: cọ rửa da thậm chí khi đất đã trôi hết. Gã đang cố tẩy rửa gì khỏi bàn tay? Sự phản bội, không – gã không quan tâm đến những ẩn dụ. Gã đang rửa tay bởi vì nó bẩn. Gã đang lục soát căn hộ của mình vì phải làm như vậy. Gã không được suy nghĩ quá nhiều.

Có tiếng gõ cửa. Gã rửa bàn tay dính đầy bọt xà phòng màu kem từ cổ tay đến khuỷu tay. Có tiếng gõ cửa lần hai. Nước vẫn còn nhỏ giọt trên cánh tay, gã đi vào phòng trước, gọi ra:

– Ai đó?

– Vasili đây.

Leo nhắm mắt, cảm thấy tim mình đập nhanh và cố gắng kiểm soát cơn tức giận trào lên. Vasili lại gõ cửa. Leo bước tới, mở cửa. Đi cùng Vasili là hai người. Đầu tiên là một sĩ quan trẻ mà Leo không nhận ra. Anh ta có đường nét mềm mại và làn da tái nhợt như giấy. Anh ta nhìn chằm chằm Leo bằng đôi mắt vô cảm, như hai viên bi ve ấn vào trong viên bột nhồi. Viên sĩ quan thứ hai là Fyodor Andreev. Vasili đã lựa chọn những người này cẩn thận. Người da tái để bảo vệ hắn, chắc chắn rất khỏe, một tay thiện xạ hoặc một con dao lanh lẹ. Hắn mang theo Fyodor để trả thù.

– Có việc gì?

– Chúng tôi đến giúp. Thiếu tá Kuzmin cử chúng tôi đến.

– Cảm ơn các anh, nhưng việc điều tra đang trong tầm kiểm soát.

– Tôi chắc chắn là anh làm được. Chúng tôi đến để hỗ trợ.

– Cảm ơn, nhưng không cần đâu.

– Thôi nào, Leo. Chúng tôi đã đi một quãng đường xa. Và ngoài trời lạnh quá.

Leo dịch sang, để họ vào nhà.

Không ai cởi bỏ ủng đóng đầy băng, những miếng rã ra khỏi đế, chảy trên thảm. Leo đóng cửa, hiểu rằng Vasili đến đây để nhử mình. Hắn muốn Leo nổi nóng. Hắn muốn một cuộc tranh cãi, những lời lẽ thiếu cân nhắc, bất cứ điều gì làm trầm trọng thêm vụ này.

Leo hỏi khách uống trà hay vodka. Sở thích uống của Vasili đã quá nổi tiếng, nhưng nếu đó được xem là tật xấu thì đó là tật xấu nhỏ nhặt nhất trong số các tật xấu. Hắn ta khước từ lời mời của Leo bằng một cái lắc đầu rồi liếc nhìn vào phòng ngủ:

– Anh tìm được gì rồi?

Không đợi trả lời, Vasili vào phòng, nhìn tấm nệm đã bị lật ngược:

– Anh còn chưa cắt nó ra.

Hắn cúi xuống, lôi dao ra, sẵn sàng rạch tấm nệm. Leo chụp tay hắn lại:

– Có một cách để tìm đồ vật khâu vào trong đồ. Anh không phải cắt nó.

– Vậy anh định dọn dẹp mọi thứ lại như cũ sao?

– Đúng thế.

– Anh vẫn nghĩ vợ anh vô tội?

– Tôi chẳng tìm được gì gợi ý khác đi.

– Tôi khuyên anh vài điều được không? Tìm cô vợ khác đi. Raisa xinh đẹp. Nhưng còn rất nhiều phụ nữ xinh đẹp. Có lẽ anh sẽ sống yên ổn hơn với những người không quá xinh đẹp như thế.

Vasili cho tay vào túi, lấy ra một tập ảnh gấp lại. Hắn đưa cho Leo. Ánh chụp Raisa bên ngoài trường với Ivan, giáo viên dạy văn.

– Cô ta đang hú hí với hắn, Leo ạ. Cô ta phản bội anh và phản bội nhà nước.

– Ảnh này chụp ở trường. Cả hai đều là giáo viên. Tất nhiên chụp họ ở cùng nhau là phải rồi. Nó chẳng chứng minh được gì hết.

– Anh có biết tên hắn không?

– Ivan, tôi nghĩ vậy.

– Chúng ta đã theo dõi hắn một thời gian rồi.

– Chúng ta theo dõi rất nhiều người.

– Có lẽ anh cũng là một người bạn của hắn?

– Tôi chưa bao giờ gặp gỡ anh ta. Chưa bao giờ nói chuyện với anh ta.

Thấy đống quần áo trên sàn, Vasili cúi xuống và nhặt một chiếc quần lót của Raisa. Hắn vò trong ngón tay, cuộn tròn rồi cho lên mũi và không thôi rời mắt khỏi Leo. Thay vì thấy tức giận trước hành động khiêu khích này, Leo ghê tởm tên cấp phó mà gã chưa bao giờ thèm ghê tởm trước đây. Chính xác thì cái kẻ ghét gã nhiều đến thế là ai? Hắn ta bị thúc đẩy bởi ganh ghét nghề nghiệp hay bởi tham vọng bất chính? Giờ nhìn hắn ta đang ngửi đồ của Raisa, Leo nhận ra có gì đó cá nhân trong sự căm ghét này.

– Tôi có thể xem căn nhà được không?

Sợ có cái bẫy nào đó, Leo đáp:

– Tôi sẽ đi cùng.

– Không, tôi muốn xem một mình.

Leo gật đầu. Vasili bước đi.

Gần như tức thở, cổ họng nghẹn lại vì tức tối, Leo nhìn trân trân cái giường bị lật ngược. Gã ngạc nhiên bởi giọng nói nhẹ nhàng bên cạnh. Là Fyodor:

– Anh phải làm tất cả việc này. Lục soát hết quần áo của vợ anh, lật ngược giường lại, lật giở hết ván sàn – xé tan cuộc sống riêng của anh.

– Chúng ta sẵn sàng chịu những khám xét như vậy.

– Vậy mà anh không điều tra cái chết của con tôi? Anh điều tra vợ anh, bản thân anh, bạn bè anh, hàng xóm anh, nhưng anh không thèm nhìn qua xác con tôi? Anh không dành ra một tiếng để xem bụng nó bị mổ ra thế nào, và nó chết miệng bị nhét đầy bùn đất thế nào?

Fyodor bình tĩnh, giọng anh ta nhẹ nhàng – cơn giận của anh ta không còn mãnh liệt nữa. Nó đã thành băng giá. Anh ta có thể nói với Leo theo cách đó – cởi mở, thẳng thắn – bởi vì anh ta biết Leo không còn là mối đe dọa nữa.

– Fyodor, anh cũng đâu có nhìn thấy xác nó.

– Tôi đã nói chuyện với ông già phát giác xác nó. Ông ta kể cho tôi điều ông ta thấy. Tôi thấy trong mắt ông già đó, cơn sốc của ông ta. Tôi đã nói chuyện với nhân chứng, người phụ nữ bị anh làm khiếp sợ bỏ đi. Một người đàn ông đã dắt tay con trai tôi, dẫn nó đi dọc theo đường tàu. Cô ta thấy khuôn mặt người đàn ông kia. Cô ta có thể mô tả hắn. Nhưng không ai muốn cô ta nói. Và giờ cô ta quá sợ hãi không dám nói. Con trai tôi đã bị giết, Leo. Người ta đã làm cho tất cả nhân chứng sửa lại lời khai. Điều này tôi đã nghĩ đến. Nhưng anh từng là bạn tôi. Và anh đến nhà tôi và bảo cả nhà tôi phải im mồm. Anh đã đe dọa một gia đình đang đau khổ. Anh đọc cho chúng tôi nghe một câu chuyện hoang đường và bảo chúng tôi phải ghi vào lòng những lời dối trá kia. Thay vì tìm ra kẻ giết con trai tôi, anh lại lo giám sát đám tang cẩn thận.

– Fyodor, tôi đã cố giúp anh.

– Tôi tin anh. Anh bảo chúng tôi cách tồn tại.

– Đúng.

– Và theo cách nào đấy, tôi biết ơn anh. Nếu không, kẻ đã giết con trai tôi cũng có thể đã giết tôi và gia đình tôi rồi. Anh đã cứu tính mạng chúng tôi. Đó là lý do tôi ở đây, không phải để hả hê, mà để đáp lại anh cái ân huệ. Vasili nói đúng. Anh phải hy sinh vợ anh. Đừng nhọc công tìm bằng chứng. Tố cáo cô ấy rồi thì anh sẽ sống sót. Raisa là gián điệp, điều đó đã được quyết định. Tôi đã đọc bản thú tội của Anatoly Brodsky. Nó được viết cùng loại mực đen như trong biên bản về tai nạn của con tôi.

Không, Fyodor đã sai. Anh ta đang tức giận. Leo tự nhủ, gã có một mục tiêu đơn giản – điều tra vợ mình và báo cáo những gì phát hiện được. Vợ gã vô tội.

– Tôi tin rằng lời nói của kẻ phản bội liên quan đến vợ tôi chỉ xuất phát từ động cơ trả thù mà thôi. Cho đến nay điều tra của tôi ủng hộ hướng đó.

Vasili từ phòng bên đi ra. Thật khó nói hắn đã nghe được bao nhiêu phần cuộc trò chuyện. Hắn trả lời:

– Trừ chuyện rằng sáu cái tên khác ông ta khai đã bị bắt. Và tất cả sáu người này đều đã thú tội. Thông tin của Anatoly Brodsky là vô giá.

– Vậy thì tôi rất hài lòng là người đã bắt ông ta.

– Vợ của anh đã được một gián điệp bị kết án khai ra.

– Tôi đã đọc lời thú tội của ông ta và tên Raisa nằm cuối danh sách.

– Những cái tên không được sắp xếp theo thứ tự quan trọng.

– Tôi tin rằng vì thù hận mà ông ta đưa vào. Tôi tin rằng ông ta muốn hãm hại cá nhân tôi. Thật khó mà lừa được bất kỳ ai, một trò lừa vô vọng, rõ rành rành. Các anh được hoan nghênh đến giúp tôi lục soát – nếu đó là lý do các anh đến. Như các anh thấy…

Leo chỉ về phía ván sàn đã bị lật lên.

– Tôi đã tìm rất kỹ.

– Bỏ cô ta đi, Leo. Anh cần phải thực tế. Một mặt là sự nghiệp của anh, bố mẹ anh – mặt kia là anh có một kẻ phản bội, một con điếm.

Leo liếc nhìn Fyodor. Mặt anh ta không tỏ vẻ vui sướng, không lộ vẻ ác độc. Vaslli tiếp tục:

– Anh biết cô ta là một con điếm. Đó là lý do trước đây anh đã cho người theo dõi cô ta.

Con giận của Leo bị cú sốc thay thế. Họ đã biết. Họ đã biết ngay từ đầu.

– Anh đã nghĩ đó là bí mật sao? Tất cả chúng tôi đều biết. Tố cáo cô ta đi, Leo. Kết thúc chuyện này. Kết thúc nghi ngờ, kết thúc những câu hỏi vụn vặt trong thâm tâm anh đi. Bỏ cô ta đi. Sau đó chúng ta sẽ đi uống. Rồi đến tối, anh sẽ có một phụ nữ khác.

– Mai tôi sẽ báo cáo phát giác của mình. Nếu Raisa là kẻ phản bội, tôi sẽ nói vậy. Nếu cô ấy không phải, tôi sẽ nói không.

– Vậy thì chúc anh may mắn, đồng chí. Nếu anh thoát được vụ tai tiếng này thì một ngày nào đó anh sẽ điều hành MGB. Tôi chắc chắn điều đó. Và sẽ là một vinh dự cho tôi được làm dưới quyền anh.

Ở cửa chính, Vasili quay lại:

– Nhớ những gì tôi nói. Tính mạng của anh, của bố mẹ anh đang được đặt lên bàn cân với tính mạng của cô ta. Đây không phải là một quyết định khó khăn.

Leo đóng cửa.

Khi nghe họ bỏ đi, gã nhận ra tay mình đang run run. Gã quay lại phòng ngủ, nhìn đống ngổn ngang. Gã sắp xếp lại ván sàn, vặn vít lại. Gã dọn lại giường, trải vuốt chăn cẩn thận và rồi làm nó hơi nhàu chút, cho giống như gã đã thấy. Gã sắp xếp lại cả quần áo của Raisa, gấp lại và xếp lên, nhận ra rằng gã không thể nhớ chính xác thứ tự mà gã đã lôi ra. Nên phải làm cho gần giống.

Khi gã nhặt chiếc áo sơ mi vải lên, một vật nhỏ rơi ra, trúng vào chân gã và lăn trên sàn nhà. Leo cúi xuống nhặt lên. Đồng xu một rúp. Gã ném lên tủ cạnh giường. Khi chạm mặt tủ, đồng xu tách làm đôi, hai nửa lăn về hai phía. Gã ngỡ ngàng, đi lại chỗ tủ. Gã quỳ xuống và nhặt hai nửa lên. Bên trong một nửa, có một khe rỗng. Khi lắp vào nhau, trông chúng như thể một đồng xu bình thường. Leo đã nhìn thấy đồng xu thế này trước đây. Đó là thiết bị để mang lén vi phim.

Chương 19

Có mặt tại phòng cung khai của Leo là thiếu tá Kuzmin, Vasili Nikitin, và Tunur Raphaelovich – người thay Leo thẩm vấn Anatoly Brodsky. Leo chỉ biết sơ qua người này: một kẻ tham vọng, kiệm lời và đầy uy tín. Phát giác Raphaelovich sẵn sàng cam đoan mọi điều trong nội dung tờ thú tội, gồm cả phần nói về Raisa, thật là khủng khiếp. Người này không phải là tay sai của Vasili. Raphaelovich không tôn trọng hay e sợ hắn. Leo tự hỏi có phải Vasili đã cài tên cô vào bản thú tội hay không. Hắn không có khả năng thao túng Raphaelovich, không ảnh hưởng, và theo thứ bậc của họ thì hắn là nhân viên cấp dưới trong quá trình thẩm vấn. Hai ngày qua, Leo đã làm việc với giả định rằng đây là hành động trả thù của Vasili. Gã đã nhầm. Vasili không đứng sau chuyện này. Người duy nhất có thể sắp đặt ngụy tạo lời thú tội có sự yểm trợ của một nhân chứng cấp cao như vậy là thiếu tá Kuzmin.

Đó là một cuộc sắp đặt, được chỉ huy bởi không ai khác ngoài người thầy của gã, người đã nhận dìu dắt Leo. Leo đã phớt lờ đi lời khuyên của ông ta trong vụ Anatoly Brodsky và giờ gã đang được dạy cho một bài học. Kuzmin đã nói gì với gã?

Tình cảm khỉến người ta mù quáng.

Đây là một cuộc sát hạch, một bài tập. Vấn đề được xem xét ở đây là Leo có đáp ứng được vai trò một mật vụ không: chẳng có gì liên quan đến Raisa hết, không hề. Tại sao lại chỉ định chồng kẻ khả nghi điều tra vợ mình trừ phi quan ngại chủ yếu là người chồng sẽ ứng xử thế nào trong cuộc điều tra đó? Không phải Leo là người bị theo dõi sao? Không phải Vasili đã đến kiểm tra xem gã có khám xét căn hộ đúng mức không ư? Hắn không quan tâm đến những gì tìm được trong nhà Leo: hắn quan tâm đến phương pháp làm việc của Leo. Đã rõ cả rồi. Vasili đã chọc tức gã hôm qua, bảo gã nên tố cáo vợ mình chính xác chỉ vì hắn hy vọng rằng Leo sẽ làm đúng điều ngược lại và bảo vệ cô. Hắn không muốn Leo tố cáo Raisa. Hắn không muốn gã qua được cuộc sát hạch này. Đó là một cái bẫy. Tất cả những gì gã cần làm là cho thiếu tá Kuzmin thấy rằng gã sẵn sàng tố cáo vợ mình, chứng minh lòng trung thành của gã với MGB là tuyệt đối, chứng minh lòng tin của gã là dứt khoát, chứng minh con tim gã có thể tàn nhẫn – nếu gã làm được điều này thì tất cả họ đều an toàn: Raisa, đứa con chưa ra đời của gã, cha mẹ gã. Tương lai của gã ở MGB sẽ được đảm bảo, còn Vasili sẽ ra rìa.

Nhưng chẳng phải đây là một giả định sao? Nếu kẻ phản bội, như ông ta đã thú nhận, đúng là kẻ phản bội thì sao? Nếu bằng cách nào đó ông ta đã làm việc cùng Raisa thì sao? Có lẽ ông ta đã khai thật. Tại sao Leo lại chắc chắn đến vậy rằng người đàn ông này vô tội? Tại sao gã lại chắc chắn đến vậy rằng vợ gã vô tội? Suy cho cùng, tại sao cô lại đi kết bạn với một giáo viên dạy văn có tư tưởng chống đối? Đồng xu kia đang làm gì trong căn hộ của họ? Không phải sáu cái tên khác trong lời thú tội đã bị bắt và tất cả đều được thẩm vấn thành công rồi sao? Danh sách đã được chứng minh và Raisa có trong danh sách. Đúng, cô là gián điệp và ở đây, trong túi gã, là đồng xu, bằng chứng để chứng minh điều đó. Gã có thể đặt đồng xu lên bàn và đề nghị bắt cả cô và Ivan Zhukov để xét hỏi. Gã đã bị lừa. Vasili nói đúng: cô là kẻ phản bội. Cô mang thai con người khác. Không phải gã luôn biết rằng cô không chung thủy với gã sao? Cô không yêu gã. Gã chắc như thế. Tại sao lại mạo hiểm mọi thứ vì cô – một phụ nữ lạnh lùng với gã, một phụ nữ may mắn lắm thì chỉ chịu đựng gã. Cô là mối đe dọa tới tất cả những gì gã đang phục vụ, tất cả những gì gã giành được cho cha mẹ mình và cho chính bản thân gã.

Chuyện đã hết sức rõ ràng: nếu Leo nói rằng cô có tội thì chuyện này sẽ kết thúc tốt đẹp cho cả gã và cha mẹ gã. Điều đó là chắc chắn. Là điều an toàn duy nhất phải làm. Nếu đây là một phép thử phẩm chất của Leo, Raisa cũng sẽ được tha. Và cô sẽ không bao giờ cần phải biết. Nếu cô là gián điệp thì những người này đã có bằng chứng và chờ xem liệu Leo có làm việc với cô không. Nếu cô là gián điệp thì gã sẽ tố cáo cô, cô đáng chết. Điều duy nhất phải làm là tố cáo vợ mình.

Thiếu tá Kuzmin bắt đầu thủ tục:

– Leo Stepanovich, chúng tôi có lý do tin rằng vợ cậu đang làm việc cho cơ quan nước ngoài. Cá nhân cậu không bị nghi ngờ về bất cứ tội gì hết. Đây là lý do chúng tôi đề nghị cậu điều tra những cáo buộc. Hãy cho chúng tôi biết cậu tìm thấy gì.

Leo đã có lời xác nhận mà gã chờ đợi. Đề nghị của thiếu tá Kuzmin rất rõ. Nếu gã tố cáo vợ mình, gã sẽ tiếp tục được họ tin tưởng. Vasili đã nói gì?

Nếu anh thoát khỏi vụ tai tiếng này thì một ngày nào đấy anh sẽ điều hành MGB. Tôi chắc chắn điều đó.

Sự thăng tiến chỉ còn cách một câu nói thôi.

Căn phòng yên ắng. Thiếu tá Kuzmin rướn người lên:

– Leo?

Leo đứng dậy, chỉnh lại áo khoác đồng phục:

– Vợ tôi vô tội.

Chương 20

Ba tháng sau

Phía tây dãy núi Ural thị trấn Voualsk

13 tháng ba

Dây chuyền lắp ráp xe hơi chuyển sang ca tối. Ilinaya đã ngừng công việc và bắt đầu cọ rửa bàn tay, dùng miếng xà phòng đen hôi rình: loại xà phòng duy nhất sẵn có. Nước lạnh, xà phòng không sủi bọt – nó chỉ vữa ra thành những mẩu nhờn – nhưng điều duy nhất ả có thể nghĩ đến là mấy tiếng đồng hồ từ bây giờ đến ca làm việc tiếp theo. Ả định tối nay đi chơi. Trước hết, ả phải tẩy rửa dầu và kim loại bám dưới móng tay. Rồi ả sẽ về nhà, thay đồ, tô chút phấn màu lên má rồi tới Basarov, nhà hàng gần ga xe lửa.

Nhà hàng Basarov là nơi quen thuộc với những người đến đây vì công việc, các viên chức dừng nghỉ chân trước khi họ tiếp tục chuyến đi trên tuyến đường sắt xuyên Siberi về phía Đông hoặc Tây. Nhà hàng phục vụ đồ ăn – xúp hạt kê, cháo lúa mạch, cá trích muối – mà Ilinaya nghĩ thật kinh khủng. Quan trọng hơn, có bán rượu. Vì bán rượu nơi công cộng mà không bán đồ ăn là phi pháp, đồ ăn chỉ là phương tiện để đạt được mục đích, một đĩa thức ăn là một loại giấy phép uống rượu. Thực ra quán này có phần như một ổ cho gái đứng đường hơn. Quy định không cá nhân nào được mua hơn một trăm gam vodka đã bị phớt lờ. Basarov, gã chủ đứng tên quán rượu, luôn say xỉn và thường thô bạo, và nếu Ilinaya muốn hành nghề tại quán của hắn ta, hắn muốn chia phần. Không cách nào ả có thể giả vờ là uống rượu ở đó để giải sầu, trong khi dò tìm khách hàng vãng lai. Không ai đến đấy uống rượu cho vui; quán toàn khách tạt qua, không có người địa phương. Nhưng đó là một lợi thế. Ả không thể kiếm ăn với dân địa phương được nữa. Gần đây ả bị ốm – đau, đỏ ửng, phát ban, đại khái thế. Vài khách quen bị các triệu chứng tương tự và nói xấu ả khắp thị trấn. Giờ ả chỉ còn kiếm ăn với những người không biết ả, những người không ở lại thị trấn lâu nên không thể phát hiện ra họ đi tiểu nước đục trước khi họ tới Vladivostok hay Moscow, tùy là họ đi về hướng nào. Ả không vui thú gì việc truyền mấy con vi khuẩn cho dù họ chẳng phải hạng người tốt đẹp gì. Nhưng ở thị trấn này, đi bác sĩ khám một bệnh lây qua đường tình dục còn nguy hiểm hơn chính sự lây truyền. Với một phụ nữ không chồng, thế chẳng khác nào đi nộp một lời thú tội, ký dưới bằng một vết nhơ. Ả phải đến phòng khám chui để chữa trị. Việc đó cần phải có tiền, có thể rất nhiều tiền, mà ngay lúc này ả đang tiết kiệm cho một việc khác, một việc quan trọng hơn nhiều – thoát khỏi thị trấn này.

Lúc ả đến, quán đông nghịt và các cửa sổ phủ đầy hơi nước. Không khí sặc mùi makhorka, loại thuốc lá rẻ tiền. Ả nghe tiếng cười say xỉn cách năm mươi bước chân, trước khi bước qua cửa. Ả đoán là lính. Ả đoán đúng. Thường có một kiểu tập trận diễn ra ở vùng núi, và những tay lính lúc rảnh việc thường đến đây. Basarov chủ yếu lo phục vụ dạng khách hàng này. Hắn bán rượu pha nước lã, nói rằng, khi có ai cự nự, mà bọn họ thì thường làm thế, đấy là một nỗ lực cao thượng nhằm hạn chế say xỉn. Thường có những vụ ẩu đả. Tuy nhiên, ả biết rằng bất chấp những kể lể của hắn nào là cuộc sống của hắn khó khăn ra sao và khách hàng tệ hại thế nào, hắn cũng kiếm được kha khá nhờ bán số rượu nguyên chất mà hắn đã lấy bớt đi. Hắn là kẻ đầu cơ. Hắn là tên cặn bã. Chỉ vài tháng trước, ả lên tầng trên để đưa phần tiền hằng tuần và, qua khe hở cửa phòng ngủ hắn, ả thấy hắn đếm những đồng rúp hết tờ này đến tờ khác, những đồng tiền hắn để trong chiếc hộp thiếc có dây buộc chặt. Ả đã theo dõi, không dám thở, khi hắn gói hộp thiếc vào tấm vải trước khi giấu trong ống khói. Từ lúc đó, ả đã mơ ăn trộm món tiền đó rồi chạy trốn. Tất nhiên, Basarov chắc chắn sẽ bẻ cổ ả nếu hắn bắt kịp ả, nhưng ả tính rằng hắn có phát hiện ra hộp thiếc trống không thì tim hắn đã nổ tung ra, ngay tại ống khói. Ả rất chắc quả tim hắn và cái hộp kia chỉ là một.

Theo ả nghĩ, mấy tay lính còn uống chừng một giờ nữa. Lúc này bọn họ chỉ sờ soạng ả thôi, một ưu đãi bọn họ không phải mất tiền trừ phi người ta coi vodka miễn phí là tiền boa mà ả không cho là vậy. Ả dò quanh những khách hàng khác, tin rằng ả có thể kiếm thêm chút ít khi mấy tay lính kia phải quay về trại. Toán lính chiếm hết mấy bàn đầu, để các khách hàng còn lại những bàn sau. Những khách hàng này ngồi một mình – chỉ họ và đồ uống của họ và món thức ăn chưa động đến. Chắc chắn: họ đang kiếm tình. Chẳng có lý do nào khác để lảng vảng nơi đây.

Ilinaya chỉnh lại vạt váy, bỏ ly rượu đấy, và đi qua giữa đám rất nhiều lính với những cái véo và bình phẩm cho đến khi tới một trong những bàn sau. Người đàn ông ngồi đó chừng bốn mươi, có lẽ trẻ hơn một chút. Thật khó đoán. Hắn không điển trai, nhưng ả nghĩ có lẽ vì thế mà hắn sẽ trả thêm. Bọn đẹp mã đôi khi nhồi vào đầu ý nghĩ tiền không cần thiết, kiểu như một thỏa thuận sẽ làm hài lòng cả đôi bên. Ả ngồi xuống, bắt tréo chân và mỉm cười:

– Tôi là Tanya.

Những lúc thế này, cứ nghĩ mình là một ai khác lại có ích. Gã đàn ông châm điếu thuốc rồi đặt tay lên đầu gối Ilinaya. Chẳng thèm mua đồ uống cho ả, hắn rót một nửa vodka còn lại của hắn vào một trong cả đống cốc bẩn thỉu quanh đấy rồi đẩy sang cho ả. Ả nghịch chiếc cốc, chờ hắn nói gì đó. Hắn uống xong, không có vẻ gì là muốn trò chuyện. Cố để không trợn ngược mắt lên, ả bắt chuyện:

– Anh tên gì?

Hắn không đáp, cho tay vào túi áo, lục lọi. Hắn đưa tay ra, nắm tay siết chặt. Ả hiểu đây như một dạng trò chơi và ả phải chơi cùng. Ả gõ lên khớp ngón tay hắn. Hắn lật nắm tay lại, từ từ xòe ngón tay ra, từng ngón một…

Trong bàn tay hắn là một mẩu vàng nhỏ. Ả cúi nhìn. Ả chưa kịp nhìn rõ thì hắn đã nắm tay lại và cho vào túi áo. Hắn vẫn không nói gì. Ả dò xét khuôn mặt hắn. Mắt hắn đỏ ngầu và say xỉn, và ả chẳng thích hắn tẹo nào. Nhưng mà ả cũng không thích nhiều người và chắc chắn không thích một gã đàn ông nào ả từng ngủ cùng. Nếu ả muốn trở nên cầu kỳ thì ắt ả sẽ giải nghệ, rồi lấy một người trong vùng, và đành ở lại thị trấn này suốt đời. Con đường duy nhất để quay về Leningrad, nơi gia đình ả sống, nơi ả đã sống cả đời mình cho đến khi có lệnh chuyển đến đây, một thị trấn ả chưa bao giờ nghe đến, là liệu ả có kiếm đủ tiền để hối lộ đám công chức không. Vì không có bạn bè quyền thế cho phép chuyển nơi cư trú nên ả cần mẩu vàng đó.

Hắn chạm chiếc cốc của ả, thốt ra lời đầu tiên:

– Uống đi.

– Anh phải trả tiền cho tôi trước đã. Rồi anh có thể bảo tôi phải làm gì. Đấy là luật, luật duy nhất.

Mặt người đàn ông xáo động như thể ả vừa ném một hòn đá xuống bề mặt những biểu hiện của hắn. Trong một lúc ả thấy cái gì đó ẩn giấu bên dưới vẻ ngoài béo phị, nhạt nhẽo của hắn, cái gì đó khó chịu, cái gì đó khiến ả muốn quay mặt đi. Nhưng mẩu vàng khiến ả vẫn nhìn hắn, khiến ả vẫn ngồi yên tại chỗ. Hắn lấy mẩu vàng trong túi, giơ ra. Khi ả với tay ra và nhặt nó nơi lòng bàn tay ẩm ướt của hắn thì hắn khum bàn tay lại, giữ mấy ngón tay ả theo. Không đau nhưng dù gì mấy ngón tay ả vẫn bị kẹp. Ả không thể để hắn nắm tay cũng không thể rút tay ra mà không có mẩu vàng. Đoán được hắn muốn ả phải làm gì, ả mỉm cười rồi cười vang như đứa con gái yếu thế, thả lỏng cánh tay. Hắn bung nắm tay. Ả cầm lấy mẩu vàng và nhìn chằm chằm. Nó có hình dạng một chiếc răng. Ả nhìn chằm chằm người đàn ông:

– Anh lấy ở đâu thế?

– Thời buổi khó khăn, người ta bán bất cứ thứ gì họ có.

Hắn cười. Ả thấy buồn nôn. Kiểu tiền tệ gì thế này? Hắn gõ gõ cốc rượu. Chiếc răng kia là tấm vé cho ả thoát khỏi đây. Ả uống cạn cốc rượu.