Hốt bạc nhờ sách giáo khoa

Năm 2021 dịch Covid-19 càn quét khiến nhiều ngành sản xuất, kinh doanh suy kiệt vậy mà Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam “vô nhiễm” khi báo cáo lãi đậm nhờ phát hành sách giáo khoa.

Gánh nặng sách giáo khoa “bia kèm lạc”

Tiền mua sách giáo khoa bị đẩy tăng cao do nhiều trường học “trộn” với sách tham khảo khiến phụ huynh thêm gánh nặng về tài chính

Mỗi nơi một kiểu

Trường Tiểu học Láng Thượng (quận Đống Đa, Hà nội) thông báo, bộ sách lớp 4 giá 664.200 đồng, gồm 27 quyển (cả sách bổ trợ, sách tham khảo, thiết bị, đồ dùng học tập).

Cũng lớp 4 nhưng Trường Tiểu học Ngọc Khánh, quận Ba Đình chỉ đưa ra 17 cuốn giá tổng số 235.000 đồng. Tuy nhiên, nhiều phụ huynh than phiền trường chỉ thông báo chung là “sách”, không rõ sách tham khảo, sách giáo khoa. Trong khi trên thực tế, học sinh lớp 4 không cần học nhiều sách đến thế.

Một trường tiểu học ở quận Hoàng Mai đưa danh sách 20 đầu sách lớp 4 để phụ huynh đăng ký mua. Dù không bắt buộc phải mua 20 đầu sách nhưng vì không thể biết quyển nào cần thiết nên phụ huynh đành mua hết.

Năm học 2022-2023, chương trình phổ thông mới được triển khai ở các lớp 1, 2, 3, 6, 7, 10. Với chủ trương “một chương trình, nhiều bộ sách giáo khoa”, các nơi có nhiều lựa chọn những đầu sách phù hợp nhất trong các bộ sách.

Với phụ huynh, việc có nhiều đầu sách ở mỗi lớp khiến họ như lạc vào “ma trận” và không còn cách nào khác là mua theo đề nghị của nhà trường. Theo các nhà xuất bản thông báo, giá các bộ sách giáo khoa mới chỉ dao động từ khoảng 180.000 đến 310.000 đồng/bộ (chưa bao gồm sách bài tập, sách tham khảo và sách tiếng Anh). Nhưng thực tế, phụ huynh phải bỏ số tiền cao gấp nhiều lần.

Một phụ huynh tại Trường Tiểu học Hữu Hòa, huyện Thanh Trì cho biết trường thông báo bộ sách lớp 2 giá 511.000 đồng/24 cuốn. Trong khi theo chương trình giáo dục phổ thông mới, lớp 2 chỉ có 8 môn học (10 cuốn sách) bắt buộc gồm: Tiếng Việt (tập 1, 2), Toán (tập 1, 2), Tự nhiên và Xã hội, Đạo đức, Âm nhạc, Mỹ thuật, Hoạt động trải nghiệm, Hoạt động giáo dục thể chất.

Điều này đồng nghĩa với việc ngoài 10 cuốn sách chính thức được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt, phụ huynh phải mua thêm 14 cuốn khác gồm cả sách bài tập, sách tham khảo. Với không ít gia đình, phải mua một bộ sách đến trên 500.000 đồng là gánh nặng.

“Buồn nhất là có những cuốn cả năm không dùng bao giờ. Hết năm học vẫn thấy mới nguyên. Các trường cứ thông báo mua sách tự ý, nhưng thực tế hầu hết đều phải đăng ký mua 100% trọn bộ vì mỗi môn lại học một đầu sách thuộc các nhà xuất bản khác nhau” – một phụ huynh tại quận Cầu Giấy nói.

Về việc bán sách theo “combo”, bà Lê Thị Thủy, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Ngọc Khánh, cho biết trường có gửi thông báo nhưng phụ huynh có thể đăng ký với giáo viên chủ nhiệm mua hoặc không mua sách; mua một hoặc một số quyển không nhất thiết phải mua tất cả đầu sách.

Ép mua trá hình

Hiện nay, các nhà xuất bản phát hành sách giáo khoa bằng cách qua các cơ quan giáo dục xuống các nhà trường gồm cả sách giáo khoa và sách tham khảo.

Ngoài ra, các nhà xuất bản, nơi phát hành và tiệm sách cũng gói sẵn sách theo bộ mà không bán lẻ khiến phụ huynh phải mua tất cả sách giáo khoa kèm sách tham khảo. Nguyên nhân của tình trạng này là do hoa hồng cao. Một số cơ quan cũng cho phát hành sách mà không kiểm soát dẫn đến việc lập lờ giữa sách giáo khoa và sách tham khảo.

Đó là chưa nói đến ngành giáo dục cho phép giáo viên chủ động việc dạy học… Chính những nguyên nhân này đã tạo kẽ hở để các trường đưa sách tham khảo vào “ép” học sinh phải mua một cách trá hình.

Nguồn lợi lớn

Vì thế sách cho học sinh quá nhiều. Nhiều cuốn mang tính chất tham khảo, không cần thiết nhưng vì không được giải thích, hướng dẫn nên nhiều phụ huynh không rõ phải chọn đầu sách nào. 

Sách tham khảo là nguồn lợi rất lớn của nhà xuất bản, là loại sách không cần phải mua. Học sinh tiểu học không cần có sách tham khảo và nên cấm bán loại sách này trong nhà trường dưới mọi hình thức.

Thực trạng sách tham khảo “đội lốt” sách giáo khoa hoặc phát hành sách giáo khoa kiểu “bia kèm lạc” là gánh nặng, gây bức bối cho phụ huynh và học sinh. 

“Sách tham khảo không phải cứ giáo viên bảo thì học sinh phải theo. Sách phải do phụ huynh tự mua, tự chọn. Bộ Giáo dục và Đào tạo phải chịu trách nhiệm việc đưa sách tham khảo vào trường học chứ không thể coi đó là công việc của nhà xuất bản. 

Chị lao công méo mặt vì giá sách

Với những gia đình dư giả, giá sách giáo khoa mới chỉ như vài ly trà sữa “full topping” nhưng với dân lao động kiếm từng đồng, mức giá vài trăm nghìn là áp lực không nhỏ.

Hai tuần nay, chị Lê Thị Hoa – lao công tại một khu chung cư ở Quận 10, TPHCN, đã tìm việc làm thêm theo giờ.

Hàng ngày chị Hoa lau dọn hành lang và khu vực đổ rác của 15 tầng nhà, công việc vất vả suốt từ sáng đến chiều muộn, nhưng chị cũng thường phải tăng ca đến 10h tối mới được nghỉ.

“Mấy tháng trước, tôi chỉ tăng ca khi không thể từ chối. Nhưng bây giờ, tôi phải cố thêm”. Lý do, là những khoản chi đầu năm học cho 3 đứa con đang ở với cha và ông bà dưới quê Đồng Tháp, mà trong đó có sách giáo khoa và các loại sách kèm theo là khoản chi lớn.

Năm nay, chị Hoa có một bé lên lớp 6, một bé lớp 2 và một bé vào lớp 1.

 “Hồi bé đầu mới đi học, sách giáo khoa hơn 100 nghìn thôi. Nhưng năm ngoái bé thứ hai học lớp 1 theo chương trình mới gì đó, mua sách đã mấy trăm nghìn rồi, bé đầu học chương trình cũ nên tiền sách giáo khoa vẫn rẻ. 

Năm nay, bé học lớp 6 tiền sách giáo khoa gồm cả vở bài tập kèm theo các môn..300 nghìn, 400 nghìn, bé thứ hai cũng vậy. Cô giáo bảo mua để các con làm cho tiện thì chúng tôi cũng phải mua thôi

Cũng là dân ngoại tỉnh về Sài Gòn kiếm sống, anh Nguyễn Văn Thanh (Đắk Lắk) hàng ngày chạy xe ôm công nghệ. Anh là lao động chính nuôi cha mẹ già, hai đứa con sẽ lên lớp 4 và lớp 6.

Xăng lên giá quá cao như hiện nay ảnh hưởng tới công việc và thu nhập của người đàn ông này. Vì vậy, khi được hỏi tới việc chuẩn bị cho năm học mới của hai đứa con, anh Thanh nói “chỉ nghe vợ bảo năm nay tiền mua sách vở tăng nhiều lắm, anh ráng làm”.

“Vợ nói vậy thì tôi biết vậy, cố lo cho tụi nhỏ đi học chứ biết làm sao nữa” – anh Thanh thở dài.

Trong khi đó, chị Lê Ngọc Thúy mưu sinh bằng việc bán rau tại một chợ cóc ở quận Hà Đông cũng đang lo về khoản tiền đầu năm cho hai đứa con – 1 bé lớp 7 và 1 bé lớp 10.

“Năm ngoái, bé thứ hai vào lớp 6 phải đóng tới hơn 600 nghìn đồng để mua, chứ trước đây ít hơn nhiều. 

Theo chị Thúy, trước đây tiền mua sách vở đầu năm nhẹ nhàng hơn nhiều, nặng thường là những khoản đóng góp khác. 

“Nhưng bây giờ cứ mua các loại sách cũng hết tiền triệu, với dân lao động kiếm từng nghìn bạc, đây là khoản lớn”.

Không chỉ phụ huynh, nhiều giáo viên cũng e ngại khi nhiều học sinh không đủ tiền mua sách, nhất là sau dịch Covid vừa qua.

Cô T.N, giáo viên tiểu học ở huyện Bảo Lâm (Cao Bằng) cho hay: “Tôi thấy giá sách giáo khoa mới khá đắt. Các cô vùng cao vất vả lo từng cái bút, quyển vở, giờ muốn mua những bộ sách mới cũng khó”.

Tuy nhiên, điều cô T.N lo ngại nhất lại là “túi tiền” của phụ huynh sẽ không kham nổi. 

“Phụ huynh ở đây chủ yếu chỉ nhìn vào nương rẫy. sách giáo khoa cho đến nay vẫn là bắt buộc nên gia đình nào cũng cố mua. Với những nhà có từ 2 con tuổi ăn học thì giá sách giáo khoa cao như bây giờ rất áp lực với họ”.

Lãi sau thuế của Nhà xuất bản bản Giáo dục Việt Nam là 287 tỷ đồng, cao gấp 250% so với mục tiêu do Bộ Giáo dục và Đào tạo tạo giao. Đây là mức lãi cao nhất từ trước đến nay mà Nhà xuất bản này đạt được. Những năm trước, lợi nhuận chỉ từ 120-150 tỷ đồng.

Từ khi bắt đầu chương trình giáo dục phổ thông mới, giá sách giáo khoa mới đã cao hơn bộ cũ 3-4 lần. Năm nay, giá sách giáo khoa lớp 3, 7 và 10 cũng cao hơn 2-3 lần so với sách cũ.

Vừa qua, tại Sài Gòn, một số phụ huynh học sinh lớp 4 ở quận 12 cho biết trường phát bảng báo giá sách giáo khoa và vở bài tập lên đến 800.000 đồng. 

Một trường tiểu học ở quận Bình Tân cũng gửi bảng báo giá sách giáo khoa và đồ dùng học tập hết 957.500 đồng.

Ngày 1/7, Sở Giáo dục TPHCM đã phải có văn bản yêu cầu giáo viên và cán bộ quản lý không được ép buộc học sinh mua sách tham khảo dưới bất kỳ hình thức nào. 

Nhà xuất bản ‘thắng đậm’

Dư luận chưa yên với giải thích sách giáo khoa mới tăng giá 3-4 lần vì in “khổ to, giấy đẹp” thì nay tiếp tục “dậy sóng” khi Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam công bố năm 2021 đạt doanh thu hơn 1.800 tỉ đồng, lãi sau thuế 287 tỉ đồng, chủ yếu nhờ phát hành sách giáo khoa.

Khoảng 20 triệu học sinh phổ thông, với cách dạy học như hiện nay và thả nổi kinh doanh sách giáo khoa thì việc bán sách giáo khoa thu về siêu lợi nhuận là tất yếu. “Sáng kiến bia kèm lạc” (trọn bộ sách giáo khoa, sách tham khảo, vở bài tập) thì siêu lợi nhuận càng được nâng lên.

Đây mới là sách giáo khoa in “khổ nhỏ, giấy không đẹp” chứ in “khổ to, giấy đẹp” như sách mới và tăng giá thì siêu lợi nhuận chồng siêu lợi nhuận. Có nơi sốt sắng tổng hợp nhu cầu mua sách giáo khoa mới gửi về Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam; sách in ra tiêu thụ hết nên năm 2022 doanh thu sẽ vượt xa năm 2021!

Nhà xuất bản Giáo dục có vốn 596 tỉ đồng do Nhà nước sở hữu 100% lấy từ ngân sách, tức từ tiền thuế do dân đóng góp, trong đó có hàng chục triệu phụ huynh học sinh. Vậy, sau khi làm bổn phận đóng thuế thì quyền lợi của họ là mua sách giáo khoa tăng giá? 

Thu nhập khủng của dàn lãnh đạo

Ông Nguyễn Đức Thái, Chủ tịch Hội đồng thành viên Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, năm ngoái nhận lương 544 triệu đồng và 120 triệu đồng tiền thưởng, tổng cộng gần 700 triệu đồng, cao nhất Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Trong khi đó, ông Hoàng Lê Bách, Tổng giám đốc nhận hơn 600 triệu đồng/ năm; các phó tổng giám đốc là ông Lê Hoàng Hải, Phùng Ngọc Hồng, Nguyễn Chí Bình nhận gần 550 triệu đồng/năm…

Chủ tịch Trung tâm hỗ trợ người nghèo lừa đảo người nghèo

Lấy danh nghĩa trung tâm hỗ trợ người nghèo để tổ chức các chương trình “Trái tim Việt Nam”, “Liên kết ba miền”, Trần Đức Trung cùng đồng phạm lôi kéo người dân nộp tiền, sau đó bỏ túi hàng chục tỷ đồng.

Ông Trần Đức Trung (61 tuổi, cựu Chủ tịch Hội đồng thành viên Trung tâm Hỗ trợ người nghèo trong phát triển nông thôn mới) cùng 4 đồng phạm bị xử về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. 

Khoảng gần 100 bị hại và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tham gia tranh tụng.

Trung tâm mới được Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa ngành nghề nông thôn Việt Nam thành lập, do Trần Đức Trung làm Chủ tịch Hội đồng thành viên; Lê Thị Hằng làm Tổng giám đốc.

Trong khi Trung tâm chưa được cấp phép hoạt động, không có gì cần thu chi nhưng Trần Đức Trung cùng Lê Thị Hằng, Bùi Thị Oanh, Phạm Văn Lực, Nhâm Sỹ Phúc được giao điều hành Câu lạc bộ triệu phú tích lũy làm giàu, hoạt động theo mô hình đa cấp. Sau đó, Trung và. 

Lực được phân công thu hút các hội viên mua một hộp thực phẩm chức năng với giá 1,2 triệu đồng. Đến tháng 4.2015, câu lạc bộ hoạt động kém hiệu quả, nên bị cáo Trung ký văn bản hủy bỏ Câu lạc bộ triệu phú tích lũy làm giàu, sáp nhập câu lạc bộ trên vào trung tâm và triển khai chương trình Trái tim Việt Nam.

Lấy danh nghĩa Trung tâm để tổ chức chương trình “Trái tim Việt Nam”, đưa ra những chính sách bất khả thi, hứa hẹn lãi suất cao để lôi kéo người dân nộp tiền.

Để tạo niềm tin, những người này tổ chức quảng cáo, hội thảo thu hút người tham dự. Lê Thị Hằng cùng Trần Đức Trung soạn thảo các tâm thư, thư kêu gọi ủng hộ Trung tâm và chương trình, giao cho Hằng đi xin chữ ký ủng hộ của một số lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước làm tài liệu tuyên truyền.

Những người này đưa tin gian dối rằng Trung tâm có nguồn vốn, hứa hẹn với trong khoảng thời gian nhất định, ai tham gia đóng góp sẽ được nhận tiền theo chính sách. Tuy nhiên, nguồn tiền để chi trả hầu hết là “lấy của người sau trả cho người trước”, một số rất ít là tiền đóng góp của nhà hảo tâm.

Cụ thể, nhóm này giao cho Phạm Văn Lực với vai trò là Chủ tịch câu lạc bộ đưa ra quy định: Mỗi hội viên tham gia mua một hộp thực phẩm chức năng giá 1.200.000 đồng để ủng hộ trung tâm, mua đủ 12 tháng sẽ nhận được tiền hỗ trợ, nhưng lại không quy định số tiền này rõ ràng là bao nhiêu. 

Sau khi Bản quy định được ký, từ tháng 6/2016, mỗi người nộp 1.200.000 đồng, sau 6 tháng sẽ được nhận từ 5.250.000 – 5.700.000 đồng; từ lần thứ hai, người tham gia chỉ phải đóng 700.000 đồng (lợi nhuận từ 437,5% – 814%) và số tiền lãi sẽ tiếp tục tăng lên cấp số nhân nếu nộp nhiều tiền.

Ngoài ra, sau khi đóng tiền, người tham gia được nhận một sản phẩm thực phẩm chức năng hoặc phân vi sinh, sách báo, trị giá khoảng 150.000 đồng. Nếu giới thiệu người khác tham gia sẽ được thưởng 500.000 đồng/người. Tuy nhiên, sau đó, người dân không nhận được số tiền lãi như đã hứa, thậm chí tiền gốc cũng mất.

Bằng thủ đoạn trên, nhóm này đã lập 26 điểm tư vấn, 6 nhóm thu tiền tại 16 tỉnh, thành phố, sau đó chuyển tiền về Trung tâm và Văn phòng tại địa chỉ 102 Trường Chinh (quận Đống Đa) tổng cộng khoảng 148 tỷ đồng.

Ban đầu, các bị cáo thu về 148 tỉ đồng từ các địa phương và hơn 42 tỉ đồng tại văn phòng Trường Chinh. Nhóm của Trung nhận hơn 49 tỷ đồng, trong đó, cá nhân Trung hưởng hơn 26,3 tỷ đồng; số còn lại cứ lấy một phần tiền của người nộp sau trả cho người nộp trước hoặc mua sản phẩm…

Khi Hiệp hội giải thể Trung tâm. Những người này vẫn tiếp tục móc nối với Nguyễn Tuấn Lân (Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần quốc tế NewStar) tổ chức chương trình “Liên kết ba miền” hoạt động theo kiểu đa cấp để bán thực phẩm chức năng. Lân không biết mục đích thực sự của liên kết này là để Trung và Hằng chiếm tiền của người tham gia

Qua chương trình “Liên kết ba miền”, những người này tiếp tục thu về gần 17,5 tỷ đồng của 104 người tham gia trên cả nước. Sau đó, Trung chi trả một phần tiền cho những người tham gia chương trình “Trái tim Việt Nam”, còn lại bỏ túi 2,7 tỷ đồng.

Khó ai tưởng tượng được Chủ tịch Trung tâm hỗ trợ người nghèo lại đi lừa đảo người nghèo như vậy.

San Hà (tổng hợp)

Nhận báo giá qua email