KIỀU CHINH- NGHỆ SĨ LƯU VONG

Minh tinh Kiều Chinh là người Việt đầu tiên tỵ nạn ở Canada, để rồi từ đây bà sang Mỹ tiếp tục tìm lại sự nghiệp điện ảnh lẫy lừng phải dở dang sau ngày miền Nam rơi vào tay cộng sản. Cho nên, Canada với Kiều Chinh là một chốn thân thuộc, ăm ắp tình.
Mới đây, hôm 02/12, người Toronto lại được đón Kiều Chinh. Lần này, Kiều Chinh mang đến một cuốn hồi ký được hoàn thành năm 2020, khi bà bước sang tuổi 83, trong những ngày đại dịch, mà một khi mở ra người ta khó lòng dừng lại: Kiều Chinh-Nghệ sĩ lưu vong.
Một buổi ra mắt, ký tặng sách trang trọng, ấm áp một tối chớm vào đông ở Phở 90 đã mang lại nhiều cung bậc cảm xúc, đưa Kiều Chinh đến gần người hâm mộ hơn bao giờ hết…

***

Kiều Chinh đẹp lắm, đẹp toàn bích đến nỗi báo chí phương Tây đã có lời ca tụng “đẹp như viện bảo tàng”, nhưng đọc xong hồi ký của bà, chúng tôi tin rằng mọi người sẽ thấy Kiều Chinh sau ánh hào quang càng đẹp hơn nữa với một đời sống vì người khác.
Và người đọc cũng có thể thấy trong đó phận đời tỵ nạn của chính mình, những tháng ngày vật lộn với cuộc sống ở mảnh đất dung thân mới…
Đọc Kiều Chinh, Nghệ sĩ lưu vong, người đọc không chỉ biết thêm về cuộc đời và sự nghiệp của bà, mà còn có một góc nhìn về lịch sử cận đại của Việt Nam từ thập niên 1940, rồi thế chiến thứ 2 với sự chiếm đóng của quân Pháp và kế đó là quân Nhật, hai cuộc di cư đau thương của người Việt vào năm 1954 và 1975.
Cũng có thể tìm thấy trong Kiều Chinh, Nghệ sĩ lưu vong những bước hình thành và phát triển của điện ảnh miền Nam Việt Nam từ sơ khai cho đến khi có chỗ đứng trong giới điện ảnh Á châu mà sau năm 1975, Kiều Chinh xuất hiện như một sứ giả chính thức.
Kim Mã gia trang
Kiều Chinh là con gái út của nhà kinh doanh khoa bảng Nguyễn Cửu của đất Hà Thành vào đầu thế kỷ 20.
Chỉ có 6 năm ít ỏi sống cùng người mẹ xinh đẹp, hiền hậu mà vắn số, nhưng Kiều Chinh được hưởng cả hai nền giáo dục: Đông phương của gia đình và Tây phương của học đường.
Kiều Chinh có một tuổi thơ êm đềm, hạnh phúc ở Kim Mã gia trang với những lần trên lưng ngựa cùng cha. “Con ngựa Phi Mã cũng giống như cô bé, có vẻ vui thích khi sãi bước theo con đường đất ven sườn núi. Lên cao nhìn xuống có lúc thấy cả một khu dân cư khói tỏa êm đềm lơ lửng trên mái nhà. Xuống thấp, sẽ thấy mấy dãy nhà ngói đỏ của một ngôi trường tiểu học có trẻ con chơi đùa. Khi những vườn cây trái um tùm xuất hiện bên đường, con Phi Mã chậm vó lại. Nó biết sắp về đến nhà…Con Phi Mã chậm hẳn lại khi rẽ theo lối vào hậu trang. Bố giao nó cho lão bộc Ba Ký dắt vào chuồng ngựa, nơi có con Phi Phi đang chờ nó. Trong khi chờ bố tạt qua nhà xe coi chú Tư lau chùi chiếc ô-tô Citroen, cô bé có ít phút luẩn quẩn bên bác Ba Ký, cùng bác cho ngựa ăn cỏ. Khi hai bố con băng qua sân gạch lên hiên sau nhà, thường có con chó nhỏ tên Tô Tô từ dẫy nhà ngang chạy ra mừng. Cô bé ôm con Tô Tô trên tay, chạy vào nhà tìm mẹ rồi nhập bọn với anh Lân, chị Tĩnh.
Đó là một buổi sáng mùa Xuân êm ả trong thế giới thần tiên thời thơ ấu của anh chị em tôi”.
Khoảng 10 năm sống hạnh phúc và lớn lên trong vòng tay yêu thương và bảo bọc của người cha dành cả cuộc đời cho con, Kiều Chinh đã ảnh hưởng tính nghệ sĩ, niềm mê say nghệ thuật thứ bảy điện ảnh và nhân cách của cha, mà bà nhớ mãi. “Ông đẹp trai, lịch sự, điềm đạm và rất mực tài hoa”.
Những tháng ngày ấy giúp giải thích vì sao Kiều Chinh tài sắc dẫu trong hoàn cảnh nào, môi trường nào cũng cũng nhân hậu, khả ái, nền nã, mực thước, đoan trang…
Tiểu thư Kim Mã gia trang thực sự bị ném vào cuộc đời năm 16 tuổi, vào năm 1954, phải rời xa cha và anh trai vào Nam một mình, không ai là người thân tại vùng đất mới xa lạ, và trong một gia đình người bạn mà cha bà gửi gắm.
Chuyện gia đình
Khó thể nghĩ rằng Kiều Chinh có một cuộc hôn nhân với kết cục buồn đến thế.
Người đàn ông đầu đời, hào hoa của bà không chung thủy, hết lần này đến lần khác có lỗi với bà. Kiều Chinh ở tuổi 43, sau những năm tháng sống chung cùng gia đình chồng, khi bà thật sự hạnh phúc với mái ấm nho nhỏ khó khăn lắm mới tạo dựng ở xứ người bên chồng và ba người con ngoan thì “bỗng dưng tin buồn từ đâu ập xuống: “Anh Tế có “bồ”…Nhưng Tế khẳng định với mọi người “Moi không bao giờ bỏ Chinh nhưng cũng không thể bỏ người kia”…
Và khi nhận được lời khẳng định này của Tế tôi hiểu lòng tôi. Tôi không thể tiếp tục “kiên nhẫn” như xưa”
Bà quyết định trả tự do cho chồng, sau 25 năm chung sống, bằng cái cách không phải ai cũng làm được.
“Tôi lắc đầu: Không! Tôi không muốn nhận tiền của Tế, anh ấy sẽ không đủ tiền sống nếu phải chu cấp vợ con…
Tôi vẫn thương xót Tế.
Dù đã chính thức ly dị nhau nhưng Tế vẫn ở trong nhà, chúng tôi chỉ không ở chung phòng. Tế muốn làm gì thì làm, đi đâu thì đi…
Tôi vẫn thương Tế, người đàn ông đầu đời của tôi, không biết Tế sẽ sống ra làm sao? Ai nấu ăn cho? Chưa kể những thứ khác, mà tôi vẫn là người quen lo cho Tế suốt mấy chục năm chung sống… Nhưng ít lâu sau, tôi nghĩ nếu tôi không cương quyết bằng cách bán căn nhà vợ chồng mua từ những ngày khốn khó nhưng hạnh phúc, thì tình trạng nói trên của chúng tôi sẽ không có ngày chấm dứt.”
Khó thể tin rằng một minh tinh Kiều Chinh với nhiều cơ hội tìm kiếm hạnh phúc mới lại chọn sống một thân một mình để người đàn ông của thuở 18 ấy cũng là người đàn ông cuối cùng của đời bà.
Tự tử
Vâng, mấy ai biết Kiều Chinh từng tự tử.


Chuyện này xảy ra sau những ngày bà vượt qua bao chông gai cuộc đời, vì biết mình không sống cho mình, chợt nhận ra mình không còn gì, cuộc sống trở nên vô nghĩa.
“Tôi có cảm tưởng như không còn ai, không một ai còn cần đến tôi. Đứa con út mà tôi thương yêu nhất, bây giờ cũng không cần tôi nữa. Nó đã tìm lại được ý nghĩa đời sống của riêng nó. Như vậy bổ phận làm mẹ của tôi đã xong? Cả ba người con đã đủ lông đủ cánh, đã bay đi, mỗi người có một tổ ấm riêng… Chồng cũ của tôi cũng đã yên bề, hạnh phúc với người đàn bà khác. Mẹ và em mất sớm. Bố và anh không biết mù mịt chân trời nào!
Tôi tự hỏi khi không còn bổn phận nữa, tôi sẽ làm gì…”
Những đêm mất ngủ triền miên, những cơn đau đầu đến nỗi muốn đập đầu vào tường, phải la hét vì vì không chịu nổi, cần đến morphine, varium… rồi cũng kết thúc vào “Một đêm khuya, và như mọi đêm khác, tôi trằn trọc mãi trên giường. Tôi muốn ngủ, ngủ một giấc thật dài. Trong một giây phút điên rồ, như bị sai khiến bởi vô thức, tôi đã nốc hết lọ thuốc ngủ, mười mấy viên loại gì đó tôi không nhớ, với một ly nước đầy. Tôi uống từng viên, từng viên cho đến khi hết lọ.”
Như một định mệnh, người con út bất chợt trở về nhà đã đưa Kiều Chinh ra khỏi cõi chết.
Bà không chết và rồi chấp nhận thực tế. “Ngồi nhìn ngọn lửa bập bùng với ly vang đò tay, tôi hiểu rằng từ nay chỉ có mình tôi sống cô đơn trong căn nhà này. Hãy chấp nhận, lật qua một trang mới trong cuốn Sổ Đời.
Thế rồi tôi bùng dậy, quyết “ra trận trở lại”.
Đứng dậy, Đứng thẳng, Đi tới
Đúng vậy, Kiều Chinh tiếp nối cuộc đời mình bằng những tháng ngày tiếp tục cống hiến cho điện ảnh và hoạt động vì người khác, nay là tha nhân.
Người ta thấy bà đọc diễn văn tại Bức tường Đá đen, Washington, D.C. vào ngày tưởng niệm thương phế binh Hoa Kỳ; thành lập Hội Việt Nam Children’s Fund (VCF) để “làm gì đó để vinh danh trên hai triệu người Việt đã chết trong chiến tranh Việt Nam”.
Người ta thấy bà trở về Việt Nam năm 2000 vì ngôi trường từ thiện thứ bảy của VCF và rồi bị chụp cho cái mũ “cộng sản”.
Một minh tinh Kiều Chinh trở thành diễn giả nhà nghề có mặt ở hàng trăm buổi nói chuyện ở các trường đại học và sinh hoạt văn hóa khắp Hoa Kỳ.

***

Quyển hồi ký dày 500 trang của Kiều Chinh ngồn ngộn những điều chưa từng biết về bà trong thế giới điện ảnh, trong đời thường nên những tiểu tựa trên đây -được trích từ Kiều Chinh-Nghệ sĩ lưu vong – chỉ là một vài cột mốc không nhiều người biết của đời bà.
Kiều Chinh viết rằng: “Người Việt năm châu rải rác khắp năm châu. Mỗi người mỗi hoàn cảnh. Mỗi hoàn cảnh một câu chuyện. Tôi chỉ là là một trong hàng triệu câu chuyện kể”.
Thực vậy, chúng tôi chỉ xin thêm vào ý nhỏ: một câu chuyện đi vào lòng người…
Một quyển hồi ký hấp dẫn, đáng để tìm đọc, cất giữ… Chúng tôi không ngần ngại nói đi
ều đó.
P.H.Oanh
Ảnh: Lực Trần- Hiệp Võ- David Huynh

Sẽ không quá lời nếu nói rằng đây có thể là món quà ý nghĩa mà mọi người dành cho nhau.
Kiều Chinh, Nghệ Sĩ Lưu Vong có cả ấn bản tiếng Việt và tiếng Anh.

Giá $55 cho bìa cứng và $50 cho bìa mềm.

Có thể mua tại:

Phở 90

90 Weston Rd, #J107

Toronto, ON M6N 0A7

Liên lạc: 416 901 2790