Thiếu tương ớt

Trận đại dịch vừa qua không chỉ gây ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ của người dân mà còn tác động tới nhiều khía cạnh sinh hoạt khác trong cuộc sống của họ, trong đó được nói đến nhiều nhất hồi gần đây là tình trạng thiếu thốn hàng hoá, góp phần khiến cho lạm phát tăng cao trên hầu như tất cả mọi mặt hàng, từ những món hàng lớn như xe cộ đến những thứ lặt vặt nhưng thiết yếu cho cuộc sống hàng ngày như thịt, trứng và rau quả.
Trong mấy tuần lễ qua, người ta nói tới một món thiếu hụt khác khiến cho các bà mẹ mới sinh con phải một phen lo sốt vó: thiếu sữa bột cho trẻ em. Ngay từ đầu tháng 5, trên nhiều kệ hàng tại các siêu thị, số sữa bột cho trẻ em có nhiều dấu hiệu bị cạn hàng, thậm chí ở một số nơi không còn sữa bột để bán.
Có một vài lý do đưa đến sự thiếu hụt trên. Vấn đề cung ứng gây ra bởi trận đại dịch khiến cho sữa bột trẻ em trở nên khó tìm hơn trong nhiều tháng. Tình trạng thiếu hụt trở nên trầm trọng hơn sau khi công ty Abbot Laboratories, một trong những công ty sản xuất sữa bột quan trọng, tự nguyện thu hồi một số sản phẩm và tạm đóng cửa một nhà máy nơi sản xuất thương hiệu Similac do nghi ngờ sữa bị nhiễm độc (kết quả điều tra sau đó thì không phải). Khi tin tức về sự thiếu hụt sữa lan ra khiến cho nhiều gia đình có con nhỏ hoảng sợ, và một số công ty như Nestlé đã phải tổ chức những chuyến bay giải cứu chở sữa bột từ châu Âu qua.
Nay người ta lại đang nói tới một hiện tượng thiếu hụt khác chưa từng xảy ra trước đây, tuy không cấp thiết như tình trạng thiếu hụt sữa bột trẻ em, nhưng sẽ ảnh hưởng tới cái lưỡi của nhiều người, đặc biệt là người Việt tại hải ngoại: thiếu tương ớt con gà.
Công ty Huy Fong Foods Inc. bên Cali nơi sản xuất loại tương ớt nổi tiếng này vừa gửi ra thông báo nói rằng sản phẩm của họ sẽ bị thiếu hụt trong thời gian mấy tháng sắp tới. Và không giống như những món hàng thiếu hụt khác, chẳng hạn như sữa bột trẻ em bị ảnh hưởng do chuỗi cung ứng có vấn đề, tình trạng thiếu hụt mà Huy Fong Foods gặp phải có liên quan đến thời tiết. Lý do là tại những khu vực như Mexico và miền Tây Hoa Kỳ, nơi trồng nhiều ớt và cũng là nơi cung cấp ớt cho Huy Fong, đang gặp hạn hán.
Theo Cơ quan Thống kê Nông nghiệp Quốc gia, tại tiểu bang New Mexico, thu hoạch ớt cho năm 2021 giảm 22% so với năm 2020. Trong số 51,000 tấn được sản xuất vào năm 2021, 46,500 tấn có màu xanh và chỉ 4,500 tấn có màu đỏ – điều này có nghĩa là ớt không chỉ thu hoạch ít đi mà còn không chín đều. Mùa thu hoạch ớt năm nay có nhiều dấu hiệu cho thấy có thể còn kém hơn năm ngoái.
Năm 2021, Cơ quan Quản lý Thực và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cảnh báo rằng nguồn dự trữ nước bị cạn kiệt nhanh chóng tại Mexico, đặc biệt là ở miền Bắc Mexico, có thể dẫn đến tình trạng thiếu nước gây ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp ở Mexico, trong đó có ngành trồng ớt.
Đối với nhà hàng cũng như khách hàng, sự thiếu hụt tương ớt nói trên một lần nữa nhắc nhở cho chúng ta về tình trạng thiếu hụt hàng hoá khiến cho cuộc sống thêm khó khăn, là chủ đề thường được nghe nói tới trong gần suốt phần lớn thời gian đại dịch, nơi tình trạng thiếu linh kiện và giá nguyên liệu thô quan trọng tăng cao đã tạo ra rất nhiều khó khăn cho các công ty sản xuất và làm gián đoạn chuỗi cung ứng trên toàn thế giới.
Brady’s Sushi and Hibachi, một nhà hàng Nhật ở Richmond, Kentucky, trong mấy tuần gần đây đã hai lần đăng trên trang mạng xã hội của họ về tình trạng khan hiếm tương ớt con gà. Vào cuối tháng 5, nhà hàng cảnh báo rằng họ có thể không còn khả năng cung cấp tương ớt miễn phí cho khách hàng của họ nữa. Một ngày sau nhà hàng đăng tiếp rằng họ cám ơn một vài khách hàng thương mến đã mang đến cho nhà hàng mấy chai tương ớt mà họ may mắn tìm mua được tại một siêu thị trong vùng. Tuy nhiên, một vài chai thì không thể thấm vào đâu cho một nhà hàng đông khách, và nay mai một vài món sushi có vị cay của nhà hàng sẽ không thể có trong thực đơn.
Có lẽ nhiều nhà hàng Việt Nam cũng đang gặp cảnh khó khăn thiếu tương ớt như nhà hàng Brady’s Sushi and Hibachi. Có thể nói, mỗi khi bước vào bất cứ nhà hàng Việt Nam nào tại Mỹ, Canada và nhiều nơi khác trên thế giới, một trong những thứ quen thuộc đập vào mắt chúng ta là trên mỗi bàn ăn đều có một chai tương ớt con gà. Nhất là các tiệm phở thì không thể thiếu món gia vị này ngay từ những ngày đầu tị nạn. Phở mà thiếu chút tương ớt xịt vào thì hẳn bớt ngon, nước chấm mà không rắc thêm chút tương ớt này vào thì sẽ kém đi sự đậm đà.
Huy Fong Foods Inc., hay nói cho chính xác hơn tương ớt con gà, không chỉ là một món gia vị nổi tiếng mà nó còn đại diện cho tính cần cù, siêng năng và ý chí vươn lên của cả một cộng đồng người Việt tị nạn. Nghe nói ông David Trần, chủ nhân và nhà sáng lập ra công ty, đã học được cách thức làm loại tương ớt này trong thời gian đi lính Việt Nam Cộng hoà.
Cơm lính, nhất là trong thời chiến, thường đạm bạc. Vì thế ông Trần và các bạn đồng ngũ học cách chế ra món tương ớt để giúp cho bữa cơn lính bớt nhạt miệng. Sau này, trên hành trình tị nạn, ông đã mang theo công thức này và trong những năm đầu mới đến Mỹ định cư, ông và cả gia đình cặm cụi nấu tương ớt ở nhà và đong vào từng chai đem bỏ mối tại một số nhà hàng ở quận Cam. Nhờ tính siêng năng, cần cù và kiên nhẫn, nhiều năm sau, món tương ớt con gà đã xuất hiện tại hầu hết các nhà hàng Việt Nam ở khắp nơi. Sau đó nhiều người Mỹ và người ngoại quốc khác biết tới nhờ vị cay ngọt của nó hợp với khẩu vị của nhiều người. Nay, bước vào các siêu thị không chỉ của Á đông mà rất nhiều siêu thị của những đại công ty như Walmart chẳng hạn, đều có bán tương ớt con gà.
Một điều đặc biệt khác là Huy Fong không có quảng cáo ở bất cứ đâu. Nhiều người biết tới loại tương ớt này là qua truyền khẩu – một người khen, rồi mười người khen, rồi trăm người khen, và cứ thế nhân lên. Và nay tương ớt con gà đã thành một thương hiệu nổi tiếng với doanh thu lên tới hàng trăm triệu Mỹ kim mỗi năm.
Dĩ nhiên, với một doanh nghiệp khởi đi từ con số không để đạt được thành công như ngày nay thì khó có thể tránh được cảnh ghen ăn tức ở. Năm 2014, thành phố Irvindale, thuộc vùng ngoại ô Los Angeles, nơi có nhà máy của Huy Fong, đã ra lệnh cho công ty phải ngưng sản xuất tương ớt với lý do là đã gây phiền nhiễu cho công chúng trong khu vực. Thành phố cho biết là có một số dân cư gần đó đã than phiền là nhà máy đã làm ô nhiễm không khí khiến cho mắt họ bị cay và cổ họng khô rát. Có điều đáng nói là có một số người dân khác cũng sống trong khu vực quanh đó thì lại không cảm thấy bị phiền hà như vậy. Sau một thời gian điều tra, báo chí mới phanh phui ra là một số “người dân” lên tiếng than phiền đó cũng lại chính là vài người bà con với một ông nghị viên của thành phố. Ông nghị viên này cũng chính là người đã từng nhiều lần tìm cách gây khó khăn hành chánh cho công ty Huy Fong. Người ta nghi ngờ là ông này có âm mưu muốn vòi tiền công ty sản xuất tương ớt kia mà thôi. Sau khi câu chuyện mờ ám bị phanh phui, một số thành phố lớn như Philadelphia và Dallas đã chính thức lên tiếng mời Huy Fong di chuyển nhà máy sang chỗ mới khiến cho thành phố Irvindale gặp nhiều áp lực và rốt cuộc phải lên tiếng xin lỗi, xí xoá chuyện cũ.
Sau khi lá thư cảnh báo thiếu tương ớt của Huy Fong được chia sẻ trên trang Twitter, và bản tin đã khiến nhiều khách hàng trung thành của tương ớt con gà lo lắng về tình trạng thiếu món tương ớt yêu thích của họ và những bữa cơm tương lai sẽ trở nên nhạt nhẽo biết bao.
Tuy nhiên, cũng có người như ông Doug Hendrick sống tại tiểu bang South Carolina cho biết, đối với ông, tương ớt con gà là ngon nhất và mặc dù ông vẫn quen rắc tương ớt này lên trên tất cả mọi món ăn của ông, từ rau quả cho tới bánh mì kẹp, nhưng ông không lo lắng về sự thiếu hụt này vì vẫn có một vài thương hiệu tương ớt khác mà ông có thể tạm thời sử dụng.
Riêng với ông Wan Lin, chủ nhân của nhà hàng Nhật Brady’s Sushi and Hibachi, thì lại không nghĩ như vậy và nói rằng không có loại tương ớt nào có thể thay thế cho tương ớt con gà, mùi vị những loại kia không giống và không ngon bằng.
Riêng với nhiều người trong chúng ta, sau khi trải qua hai năm đại dịch, bài học chúng ta học được là có những điều không ngờ nhất vẫn có thể xảy ra và vì vậy phải biết kiên nhẫn. Tất cả mọi khó khăn, thiếu thốn, thử thách cũng chỉ là tạm thời và cuối cùng rồi cũng qua đi, kể cả món tương ớt quen thuộc luôn hiện diện trên bàn ăn của nhiều gia đình trong nhiều thập niên qua.

Huy Lâm