Volodymyr Zelenskyy: Gương can đảm

Cách đây hơn nửa thế kỷ, cố Tổng thống Mỹ John F Kennedy viết một quyển sách về sự dũng cảm của 8 vị đại diện dân cử Hoa Kỳ trong lịch sử. Quyển sách mang tựa “A Profile in Courage” (Gương can đảm). 

Trong lời nói đầu của A Profile in Courage, Thượng nghị sĩ Kennedy thảo luận về “các vấn đề của lòng can đảm chính trị khi đối mặt với áp lực của cử tri, và ánh sáng làm sáng tỏ những vấn đề đó qua cuộc đời của các chính khách trong quá khứ.” Ông mô tả ba loại áp lực mà các thượng nghị sĩ phải đối mặt là:

• áp lực để được thích

• áp lực được bầu lại, và

• áp lực của khu vực bầu cử và các nhóm lợi ích.

John F. Kennedy giải thích rằng cuốn sách nói về sự ngưỡng mộ của ông đối với lòng dũng cảm của các nhà lãnh đạo dân cử khi đối mặt với các thành phần bất lợi như cử tri, ý kiến quần chúng và các ủy ban hành động chính trị là những đã kéo những vị dân cử này đi theo các hướng khác nhau. Ông viết: “Đây là cuốn sách về đức tính đáng ngưỡng mộ nhất của con người – lòng dũng cảm. Ernest Hemingway đã định nghĩa nó là “Phẩm cách dưới áp lực”.”

Nhà thơ kiêm tiểu thuyết gia Jay Parini hôm 26 tháng 2 vừa sử dụng lại tựa của quyển sách để ca ngợi đương kim tổng thống Ukraine. Ông cũng đưa thêm vào danh mục các áp lực một áp lực mới: áp lực của ngoại bang và chiến tranh.

Trên mạng xã hội Twitter hôm thứ Bảy 25 tháng 2, Tòa Đại sứ Ukraine cho hay Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy đã từ chối lời đề nghị giúp đưa ông ra khỏi thủ đô Kyiv của Mỹ

Tweet của tòa đại sứ viết rằng ông Zelenskyy đã trả lời Hoa Kỳ:

“Cuộc chiến đang diễn ra ở đây; Tôi cần đạn dược, không cần một chuyến quá giang.” (The fight is here; I need ammunition, not a ride)

Trong video được đăng sáng ngày hôm đó mang tựa “đừng tin những tin vịt”, ông Zelenskyy cho biết ông vẫn ở Kyiv.  

“Tôi ở đây. Chúng tôi không bỏ vũ khí. Chúng tôi sẽ bảo vệ đất nước của chúng tôi, bởi vì vũ khí của chúng tôi là sự thật, và sự thật của chúng tôi là đây là đất của chúng tôi, đất nước của chúng tôi, con cái của chúng tôi, và chúng tôi sẽ bảo vệ tất cả những điều này. ”

Lời của Tổng thống Ukraine có thể được dịch là “chúng ta” hoặc “chúng tôi” vì thông điệp của ông vừa được gửi đến những người dân Ukraine của ông và toàn thể những người yêu chuộng công lý, độc lập và tự do trên thế giới.

Những lời hào hùng và hình ảnh hiên ngang của Zelenskyy được phổ biến trong khi ông ta là mục tiêu số một của Putin. Hoa Kỳ đã báo với ông như thế và ông cũng biết như thế: “Thông tin của chúng tôi, quân thù đã coi tôi là mục tiêu số 1, và gia đình tôi là mục tiêu số 2”. 

Putin cũng khẳng định điều đó khi lên tiếng rằng ông ta sẽ thương thuyết với một chính quyền hợp pháp, đồng thời kêu gọi quân đội Ukraine lật đổ chính quyền Zelenskyy!

Hình ảnh và hành động của ông đã gây ngạc nhiên và xúc động cho cả thế giới.

Người ta nhớ rằng chỉ mới cách đây ba năm, Zelenskyy còn là một diễn viên hài trên màn ảnh truyền hình.

… Volodymyr Zelenskyy tiến đến bục giảng dưới ánh đèn rực rỡ, chuẩn bị đưa ra thông điệp đến người dân Ukraine

Ông mở đầu: Hôm nay tôi sẽ bắt đầu bằng những từ đã chờ đợi từ lâu, mà tôi muốn thông báo với niềm tự hào. Cuối cùng, Ukraine đã được Thống nhất … Đây là chiến thắng của chúng ta.

Bài diễn văn đó là giả tưởng. Nó được trích từ cảnh kết thúc của “Servant of the People” (Đầy tớ Nhân dân), series truyền hình châm biếm mà vai chính là một giáo viên trung học – do Zelenskyy đóng, khi đang trong cảnh khốn khó đã được đẩy lên làm tổng thống Ukraine sau khi những màn ca cẩm của anh ta về tham nhũng được lan truyền rộng rãi. 

Bộ phim truyền hình nhiều tập này không chỉ đưa Zelenskyy trở thành một ngôi sao. Nó đã trở thành bàn đạp cho chiến dịch tranh cử tổng thống ngoài đời thực của ông. 

Vào tháng 4 năm 2019, trong vòng một tháng sau đêm phát hình tập cuối cùng của series, người diễn viên hài trở thành chính trị gia đã được bầu làm tổng thống Ukraine.

Ukraine chính thức và tự hào rút khỏi Liên Xô từ tháng 8 năm 1991, nhưng quá trình chuyển đổi sang một nền dân chủ hoàn toàn không hề dễ dàng, vì nạn tham nhũng đã gây nhiều trở ngại cho chính phủ trong nhiều thập niên. 

Dân Ukraine đã bầu Zelenskyy lên để thực hiện trong đời thực những gì ông ta đã làm trên truyền hình – quét sạch tham nhũng bằng một cây chổi lớn.

Nhưng sự thành công của Zelenskyy bị hạn chế và sự ủng hộ ông giảm dần sau một vài năm. Đến tháng 10 năm 2021, các cuộc thăm dò cho thấy mức ủng hộ của ông đã xuống dần.

Thời thế tạo anh hùng

Trong bài đăng trên mục Opinion của mạng Thông tấn CNN ngày 27 tháng 2 có tựa đề “President Zelenskyy is a profile in courage” (Tổng thống Zelenskyy là một gương can đảm”, nhà thơ kiêm tiểu thuyết gia Jay Parini viết: 

“Nhưng đôi khi lịch sử trở thành cứu tinh cho một chính trị gia, và tuần qua, lịch sử đã biến Zelenskyy từ một nhân vật tổng thống đang nhanh chóng xuống dốc thành một anh hùng dân tộc trên quy mô lớn. Ông đã chứng tỏ mình là một người đã tự đào sâu vào bản thân và tìm thấy một kho cảm hứng về lòng dũng cảm. Khi Hoa Kỳ đề nghị đưa ông khỏi Ukraine, ông đã giữ vững lập trường: “Cuộc chiến đang diễn ra ở đây; Tôi cần đạn dược, không cần một chuyến quá giang.”

Ông đã đăng một số video lên mạng và chúng đã tạo hứng khởi cho sự phản kháng quyết liệt của người dân Ukraine. Trong một video có tựa đề “Chúng tôi ở đây. Chúng tôi đang ở Kyiv. Chúng tôi đang bảo vệ Ukraine, người ta thấy Zelenskyy với các cố vấn hàng đầu của ông bao quanh. “Tất cả chúng tôi đều ở đây. Quân đội của chúng ta ở đây. Các công dân và xã hội ở đây”, ông nói. “Chúng ta đang bảo vệ nền độc lập của chúng ta, nhà nước của chúng ta, và việc đó sẽ mãi như thế.”

Zelenskyy, một người nói thông thạo tiếng Nga, cũng đã kêu gọi người Nga trong một video khác, thúc giục họ “chỉ dừng những kẻ nói dối, nói dối các bạn, nói dối chúng tôi, nói dối tất cả mọi người, với cả thế giới. Chúng ta cần chấm dứt cuộc chiến này. Chúng ta có thể sống trong hòa bình, trong một nền hòa bình toàn cầu.”

Vào lúc này, người ta thậm chí không thể tưởng tượng được kết quả cuối cùng của cuộc chiến này. Nhưng chúng ta chắc chắn biết rằng Zelenskyy đã chứng tỏ ông là một anh hùng trong thời đại của ông và là một phát ngôn viên xứng đáng cho nền dân chủ tự do và tự do Ukraine.”

Tiếng gọi của nghệ thuật 

Quá chán ngán trước tình trạng tham nhũng ở Ukriane trong hàng chục năm sau ngày giành lại được độc lập, nhiều người đã chẳng mấy tin tưởng khi biết rằng Zelenskyy là một diễn viên hài.

Họ không biết rằng ông xuất thân là một luật gia.

Volodymyr Oleksandrovych Zelenskyy sinh năm 1978 ở thành phố Kryvyi Rih, miền trung Ukraine, thuộc Liên bang Xô Viết khi đó. Cha mẹ ông là người Do Thái.

Câu chuyện của gia đình ông cũng là lịch sử đẫm máu của quê hương ông – Ukraine và cựu lục địa: Zelenskyy kể rằng ông nội của mình là một người Do thái sống sót sau Thế chiến thứ hai trong khi ba người anh em của ông nội ông đã bị Đức Quốc xã giết trong thời gian chiếm đóng.

Ông tốt nghiệp luật tại Đại học Kinh tế Quốc gia Kyiv. 

Nhưng đam mê nghệ thuật đã dắt ông bước sang một lãnh vực hoàn toàn khác. Ông theo đuổi hài kịch và thành lập công ty Kvartal 95, chuyên sản xuất các phim, hoạt họa và chương trình truyền hình. Trong số các chương trình của công ty có series “Servant of the People”. Bộ phim được phát sóng từ năm 2015 đến năm 2019 và vô cùng nổi tiếng.
Trong loạt phim truyền hình này, Zelenskyy đóng vai tổng thống Ukraine. 

Năm 2018, các nhân viên của Kvartal 95 thành lập một chính đảng. Họ đặt tên đảng là… “Servant of the People”. 

Năm 2019, Zelenskyy ra ứng cử Tổng thống Ukraine. Lớn lên trong thời kỳ chủ nghĩa cộng sản, Zelenskyy không có kinh nghiệm hoặc các chính sách vững chắc. Thay vào đó, ông thực hiện lời hứa sẽ đem sự liêm chính vào vai trò lãnh đạo đất nước. 

Trong cuộc phỏng vấn cùng năm của tạp chí Đức Der Spiegel, Zelenskyy tuyên bố ông bước vào chính trị để khôi phục lòng tin đối với các chính trị gia và ông muốn “đưa những người chuyên nghiệp, tử tế lên nắm quyền” và “thực sự muốn thay đổi không khí và âm sắc của định chế chính trị, càng nhiều càng tốt.”

Từ một nhân vật ngoài chính trị, ông đã trở thành một trong những người dẫn đầu trong các cuộc thăm dò dư luận cho cuộc bầu cử. 

Một trong những cam kết của ông trong cuộc vận động là sẽ chỉ làm tổng thống một nhiệm kỳ.

Zelenskyy đắc cử với 73,2% phiếu bầu ở vòng hai, đánh bại ứng viên đương kim tổng thống Petro Poroshenko. Tự nhận mình là một người theo chủ nghĩa dân túy, ông đã xác định vị trí của mình: một nhân vật chống các nguyên tắc truyền thống của xã hội, chính trị, và kinh tế, chống tham nhũng.

Không giống như những lãnh tụ ở Đông Âu, quá khứ của ông không biến ông thành một chính trị gia tồi tệ theo khuôn mẫu của Liên Xô. Ngược lại, tính cách công khai của Zelenskyy được gói gọn ở một trong những câu châm biếm nổi tiếng nhất của chính ông: “Bạn không cần kinh nghiệm để trở thành tổng thống. Bạn chỉ cần là một con người tử tế”.

Là một sản phẩm của làng giải trí, ông được biết đến với phong cách ăn mặc cá tính và khả năng nói chuyện được với tất cả mọi người.

Bà Orysia Lutsevych, một nhà nghiên cứu tại Chatham House ở London nhận xét: “Ông ta là một người khá đồng cảm. Ông ta tìm thấy những sự nối kết tốt với mọi người. Đó là lý do tại sao ông ta thành công trong lãnh vực chính trị.”

Tổng thống Zelenskyy là người đề xướng chính phủ điện tử và sự thống nhất giữa các phần nói tiếng Ukraina và nói tiếng Nga của người dân đất nước. Ông sử dụng rất nhiều phương tiện truyền thông xã hội, đặc biệt là Instagram làm phương tiện truyền thông. Đảng Đầy tớ của Dân đã giành chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử lập pháp nhanh chóng được tổ chức ngay sau khi ông nhậm chức tổng thống. Trong thời gian cầm quyền của mình, Zelenskyy đã giám sát việc dỡ bỏ quyền miễn trừ pháp lý cho các thành viên của Verkhovna Rada, quốc hội Ukraine, phản ứng của đất nước đối với đại dịch COVID-19 và suy thoái kinh tế tiếp theo, và một số tiến bộ trong việc giải quyết tham nhũng. Nhưng ông cũng bị nhiều người chỉ trích, cho rằng khi cướp quyền khỏi tay các nhà tài phiệt (oligarch) của Ukraine, Zelenskyy đã tìm cách tập trung quyền lực và củng cố vị thế cá nhân của mình. 

Cuộc đối đầu với Putin hôm nay không phải là lần đầu tiên Zelenskyy bị đẩy ra sân khấu chính trị quốc tế. 

Chắc chưa ai quên chuyện này: năm 2019, chỉ vài tháng sau khi nhậm chức tổng thống, ông nhận được một cú điện thoại của Donald Trump, Tổng thống Mỹ ngày đó. Trong cuộc điện đàm, ông Trump đã thúc ép Zelenskyy điều tra các cáo buộc tham nhũng chống lại Joe Biden. Vụ bê bối dẫn đến cuộc luận tội Trump lần thứ nhất, ông Trump được tuyên bố trắng án vào đầu năm 2020.

Theo bà Lutsevych, vào thời điểm đó, Zelenskyy đã phá vỡ hệ thống chính trị Ukraine, đưa vào chính phủ những người muốn hiện đại hóa đất nước. Ông cố gắng kiềm chế nạn tham nhũng tràn lan của Ukraine và phá vỡ các trụ cột quyền lực hiện có, nhưng vẫn theo Lutsevych, “không tập hợp đủ quyền lực chính trị để bẻ gãy xương của tham nhũng Ukraine trong hệ thống.” 

Đồng thời, Zelenskyy cũng được nhiều người ở Ukraine ca ngợi vì đã giữ cho đất nước vững vàng trên con đường thân phương Tây. Nga và Ukraine vẫn liên kết sau khi Liên Xô tan rã vào năm 1991, nhưng bắt đầu tách rời nhau vào những năm 2000 khi Kyiv tìm cách hội nhập sâu hơn với châu Âu.

Thực tế giản dị rằng Ukraine là một nền dân chủ đã đe dọa đến Điện Kremlin, và các quan chức Nga cáo buộc Zelenskyy là một “con rối” của phương Tây. Ông thường bị các nhà tuyên truyền của Điện Kremlin chế giễu là bất lực.

Zelenskyy cũng bị chỉ trích vì không thực hiện lời hứa lớn nhất của mình trong chiến dịch tranh cử – chấm dứt cuộc chiến âm ỉ kéo dài giữa lực lượng chính phủ và phe ly khai do Moscow hậu thuẫn ở phía đông Ukraine. Cuộc xung đột khiến 14.000 người thiệt mạng đã trở thành tâm điểm vào tuần trước sau khi Nga chính thức công nhận các vùng lãnh thổ ly khai, nay đã tự xưng là Cộng hòa Nhân dân Donetsk và Cộng hòa Nhân dân Luhansk. 

Cho đến vài giờ cuối cùng trước khi Putin ra lệnh tiến quân vào Ukraine, Zelenskyy vẫn – với vẻ mệt mỏi, còn trực tiếp gửi đến các công dân Nga lời cầu xin hòa bình vào phút chót – bằng tiếng Nga.

“Người dân Ukraine muốn hòa bình” ông nói, cảnh báo về sự tàn phá mà chiến tranh sẽ mang lại cho cả người dân.

“Nếu các nhà lãnh đạo Nga không muốn ngồi vào bàn với chúng tôi vì mục đích hòa bình, có thể họ sẽ ngồi vào bàn với bạn. Người Nga có muốn chiến tranh không? Tôi muốn biết câu trả lời. Nhưng câu trả lời chỉ phụ thuộc vào các bạn”.

Nhưng khi bom đạn rơi xuống, và những chiến xa tiến vào đất Ukraine, người ta đã thấy một Zelenskyy hoàn toàn khác.

Một David dũng cảm. Một lãnh tụ kháng chiến can trường. 

Ông nói trong video được đăng hôm thứ Sáu  rằng người Ukraine sẽ tiếp tục cuộc chiến đấu: “Vinh quang cho các người bảo vệ đất nước của chúng ta, vinh quang cho Ukraine.”

Được cả chồng lẫn vợ

Về đời sống riêng, Zelenskyy có vợ, bà Olena Zelenska, một kiến trúc sư, bạn thời đại học của ông. Họ lấy nhau năm 2003 và đã có hai con, một gái một trai.

Bà vợ là hình ảnh tiêu biểu của một người phụ nữ thường thấy thấp thoáng sau các vĩ nhân. Bà tôn trọng quyết định của chồng trong việc thay đổi sự nghiệp – từ ngành luật sang ngành giải trí và ngày nay, bà đứng bên cạnh chồng trong cuộc chiến chống xâm lăng.

Người ta biết rất ít về Olena Zelenska. Theo một tạp chí Ukraine, bà là người luôn nấp sau “cái bóng của chồng mình”. Bà hiếm khi trả lời phỏng vấn hoặc xuất hiện tại các sự kiện của chiến dịch. Trong cuộc vận động tranh cử của ông Zelenskyy, bà đã nói rằng ngay cả khi trở thành Đệ nhất phu nhân, vai trò của bà sẽ vẫn là ủng hộ, hỗ trợ, đứng bên lề hơn là cố gắng thu hút sự chú ý về mình.

Zelenska sinh năm 1978 tại Kryvyi Rih. Tốt nghiệp ngành Kiến ​​trúc nhưng sau đó bà chuyển sang viết văn. Bà là một trong những người đồng sáng lập Studio Kvartal 95, công ty sản xuất giải trí nổi tiếng nhất Ukraine, và được là người viết nội dung cho các chương trình và phim.

Với tư cách là Đệ nhất phu nhân, công việc của bà đối với cải cách dinh dưỡng ở cấp trường được đánh dấu đặc biệt. Theo ghi nhận của Đại hội Phụ nữ Ukraine, bà Zelenska cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc phát triển Chiến lược quốc gia bao gồm các lãnh vực như an toàn giới và ngoại giao văn hóa, Zelenska cũng đã khởi xướng việc Ukraine gia nhập Biarritz Partnership, một kế hoạch của G7 về bình đẳng giới.

Trong những ngày sôi động vừa qua, bà Zelenska cũng đã dùng phương tiện truyền thông xã hội để giao tiếp với người dân Ukraine. Trong một bài đăng trên Instagram hôm thứ Sáu, bà viết, “Những người dân thân yêu của tôi! Người Ukraine! Tôi đang nhìn tất cả các bạn ngày hôm nay. Tất cả những người tôi thấy trên TV, trên đường phố, trên Internet. Tôi thấy các bài viết và video của các bạn. Và các bạn biết gì không? Bạn thật không thể tin được! Tôi tự hào vì được sống cùng các bạn trong cùng một đất nước! ”

“…hôm nay tôi sẽ không còn hoảng sợ và nước mắt. Tôi sẽ bình tĩnh và tự tin. Các con tôi đang nhìn vào tôi. Tôi sẽ ở bên cạnh chúng. Và bên cạnh chồng tôi. Và với các bạn.”

Trong một bài viết thứ hai về chiến tranh, Zelenska viết cùng với một bức ảnh của một em bé, “Đứa trẻ này được sinh ra trong hầm trú bom ở Kyiv. Điều này (sự kiện đứa trẻ ra đời) đáng lẽ phải diễn ra trong những điều kiện hoàn toàn khác, dưới bầu trời yên bình. Đó là những gì trẻ em cần nhìn thấy… Chúng ta là quân đội, quân đội là chúng ta. Và những đứa trẻ sinh ra trong hầm tránh bom sẽ được sống trong một đất nước hòa bình đã tự bảo vệ được chính mình”.

“Xin ngả mũ kính chào, Ông Zelenskyy. Thế giới đứng sau ông.”

Putin đã hết sức cáu kỉnh khi thấy quân Nga không thể giành được một chiến thắng nhanh chóng như ông ta muốn trước một lực lượng chỉ bằng một phần mười lực lượng Nga, được trang bị yếu kém và cổ lỗ.

Trong một video phát đi hôm thứ Bảy, Tổng thống Volodymyr Zelenskyy đã đưa ra lời đoan quyết rằng quân đội Ukraine sẽ đứng vững trước cuộc xâm lược của Nga. Zelenskyy nói trong đoạn video, được ghi lại trên một con phố ở trung tâm thành phố, rằng ông vẫn chưa rời thành phố và tuyên bố rằng chuyện quân đội Ukraine sẽ hạ vũ khí là sai sự thật.

“Chúng tôi sẽ không hạ vũ khí. Chúng tôi sẽ bảo vệ đất nước. Vũ khí của chúng tôi là sự thật của chúng tôi, và sự thật của chúng tôi là đất đai của chúng tôi, đất nước của chúng tôi, con cái của chúng tôi. Và chúng tôi sẽ bảo vệ tất cả những điều đó ”.

Các quốc gia Tây phương đã mạnh bạo hơn trong các biện pháp giúp Ukraine và nỗ lực buộc Putin phải ngừng tay. Họ đã gửi vũ khí cho Ukraine và tăng cường các hình thức phong tỏa kinh tế tài chánh đối với Nga và vào chính Putin cùng các tài phiệt Nga.

Trong khi chiến cuộc càng lúc càng ác liệt, Văn phòng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cho biết qua Telegram rằng hai bên sẽ gặp nhau tại một địa điểm không xác định ở biên giới Belarus và không đưa ra thời gian chính xác cho cuộc gặp.

Thông báo hôm Chủ nhật được đưa ra vài giờ sau khi Nga thông báo rằng phái đoàn của họ đã bay đến Belarus để chờ các cuộc đàm phán. 

Trước đó, phía Ukraine đã nói rằng bất kỳ cuộc đàm phán nào sẽ diễn ra ở nơi khác ngoài Belarus, nơi Nga đã bố trí một lực lượng lớn quân đội trước khi xâm lược Ukraine.

Văn phòng của Zelenskyy cho biết Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko, một đồng minh của Putin, “đã nhận trách nhiệm bảo đảm tất cả các máy bay, trực thăng và hỏa tiễn đóng trên lãnh thổ Belarus vẫn ở trên mặt đất trong suốt chuyến đi, hội đàm và trở về của phái đoàn Ukraine.”

Cho đến giờ phút này, chưa ai có thể biết được cuối cùng thì mọi chuyện sẽ kết thúc như thế nào. 

“Nhưng”, đúng như nhà thơ kiêm tiểu thuyết gia Jay Parini đã viết, “chúng ta chắc chắn biết rằng Zelenskyy đã chứng tỏ mình là một anh hùng trong thời đại của mình và là một phát ngôn viên xứng đáng cho nền dân chủ tự do và tự do Ukraine.

Ông đã mạnh dạn thách thức logic về sự hung hăng không kiềm chế của Putin, đặt nền móng cho một tương lai nơi người dân Ukraine lại một lần nữa có quyền tự quyết.

Xin ngả mũ chào ông, Ông Zelenskyy. Thế giới đang đứng sau ông.”

Đỗ Quân 

(tài liệu: CNN, NBCNews, Wikipedia, các mạng xã hội)

Xem thêm

Nhận báo giá qua email