Vụ án thâu tóm ngoạn mục Saigon Co.op

Trước khi bị bắt, ông Diệp Dũng là một doanh nhân nổi tiếng và quyền lực trong giới tài chính và bán lẻ ở TPHCM.

Diệp Dũng là ai?

Ông Diệp Dũng sinh năm 1968, nguyên quán Rạch Giá, Kiên Giang.

“Thân sinh là nhà báo, liệt sĩ Trần Huân Phương và nữ Hoa kiều yêu nước Diệp Tú Anh. Anh là Trần Diệp Tuấn, PGS. TS, Hiệu trưởng trường ĐH Y Dược TP”, Ông Dũng tốt nghiệp Đại học Y dược TP nhưng lại chọn làm doanh nhân với vị trí thư ký, chủ nhiệm dự án kiêm trợ lý Phó Tổng giám đốc Công ty Liên doanh Xây dựng và Kinh doanh Khu Chế xuất Tân Thuận.

Năm 1999, Diệp Dũng được cử đi tu nghiệp thạc sĩ chuyên ngành Quản trị Tài chính – Doanh nghiệp tại Mỹ. Trở về, ông ta làm Phó Tổng giám đốc thường trực Công ty phát triển Công nghiệp Tân Thuận kiêm Chủ tịch HĐQT Công ty Khu công nghiệp Hiệp Phước, thành viên HĐQT Công ty Long Hậu.

Tháng 3/2010, Diệp Dũng làm Tổng giám đốc kiêm thành viên Hội đồng thành viên Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TP (HFIC) khi mới 42 tuổi. Đây cũng là mốc đánh dấu bước tiến trong sự nghiệp của ông ta.

Trong hơn 5 năm tại nhiệm, Diệp Dũng là cái tên có ảnh hưởng lớn nhất tại HFIC khi kiêm chức Bí thư Đảng ủy cơ quan, Bí thư Đảng uỷ cơ sở Công ty, Uỷ viên Ban chấp hành Đảng bộ TPHCM.

Với khối tài sản cả chục ngàn tỷ đồng cùng hàng chục khoản đầu tư vào các doanh nghiệp khác của HFIC, Diệp Dũng là doanh nhân đầy quyền lực ở Sài Gòn. Ông Dũng từng có thời gian làm Phó Chủ tịch HĐQT, người đại diện phần vốn của HFIC tại HDBank.

Đang ở đỉnh cao danh vọng và tiền bạc, tháng 9/2015 Diệp Dũng được điều sang lãnh đạo Liên hiệp Hợp tác xã Thương mại TP (Saigon Co-op).

Tại đây, ông Diệp Dũng giữ chức Bí thư Đảng ủy và giữ chức Chủ tịch Hội đồng quản trị từ cuối tháng 8/2015.

“Cho sói gửi chân”

Cuối tháng 1/2020, mặc dù chưa được chấp thuận và chưa công bố rõ mục đích nhưng Đại hội thành viên bất thường đã tăng vốn từ 3.200 tỉ đồng lên 6.797 tỉ đồng. Kết quả, 20 trong tổng số 26 hợp tác xã thành viên góp hơn 3.597 tỉ đồng, tương đương khoảng 50% vốn sở hữu. 

Rất lạ là một số hợp tác xã có mức lời sau thuế từ 5-6 tỉ đồng nhưng không góp vốn. Trong khi đó, các hợp tác xã chỉ lời từ 24 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng lại góp hàng trăm tỉ đồng. 

Đơn cử, hợp tác xã Linh Tây có chưa tới 600 triệu đồng vốn, lỗ 49 triệu nhưng góp vốn tới 952 tỉ đồng. hợp tác xã thương mại Thị Nghè lỗ 163 triệu đồng nhưng góp vốn hơn 244 tỉ đồng; hợp tác xã thương mại Đô Thành lỗ hơn 721 triệu đồng góp vốn hơn 247 tỉ đồng.

Té ra, các thành viên này đã lấy vốn từ bên ngoài, thậm chí hợp tác với các cá nhân ngoài hợp tác xã. Điều này có nghĩa đã có các tổ chức, cá nhân dấu mặt góp vốn vào Saigon Co.op thông qua hợp tác xã thành viên.

Thế nhưng, các hợp tác xã này lại không có hồ sơ giấy má gì về việc góp vốn này. Đáng chú ý, có tới 13 hợp tác xã ủy quyền cho ông Nguyễn Xuân Bính (ngụ phường Dương Nội, quận Hà Đông, TP Hà Nội) làm việc với đoàn thanh tra, nhưng người này cũng không đưa ra được các hồ sơ giấy tờ chứng minh rõ nguồn vốn góp đến từ đâu.

Nếu việc góp vốn này thành công, Saigon Co.op sẽ bị các tổ chức, cá nhân bên ngoài chi phối. Đây chính là dấu hiệu thâu tóm, chiếm đoạt vốn, tài sản của Saigon Co.op là sở hữu tài sản chung (tài sản không chia) và tài sản của nhà nước. 

Vì sao là Saigon Co.op?

Được thành lập từ năm 1989, Saigon Co.op có tiền thân là Ban quản lý Hợp tác xã mua bán thành phố, sau đó được UB TPHCM lập thành Liên hiệp Hợp tác xã Thương mại TPHCM với 26 hợp tác xã từ các quận huyện.

Như vậy, từ doanh thu chưa đến 1 tỉ đồng tại thời điểm thành lập vào năm 1989, đến nay con số này của Saigon Co.op đã tăng hơn 30.000 lần sau 30 năm hoạt động, trung bình mỗi năm tăng trưởng doanh thu 1.000 lần. Năm 2018 doanh thu 32.000 tỉ đồng, năm 2019 là 35.000 tỉ đồng.

Đến tháng 5/2019, Saigon Co.op phát triển gần 700 điểm bán, thu hút hơn 1 triệu lượt khách mỗi ngày.

Câu hỏi đặt ra là ai đứng sau chi hàng ngàn tỉ đồng cho nhóm hợp tác xã không mấy nổi bật để sở hữu 50% vốn, qua đó gián tiếp nắm quyền chi phối Saigon Co.op?

Với doanh thu hàng chục ngàn tỉ đồng mỗi năm, sinh lợi khoảng 30%, Saigon Co.op thực sự là một món mồi béo bở mà mọi người thèm muốn.

Được đánh giá là doanh nghiệp bán lẻ số 1 Việt Nam, Saigon Co.op đang chiếm 43% thị phần mảng siêu thị khi xét về doanh số bán hàng, gấp khoảng 4 lần so với doanh nghiệp đứng thứ hai.

Doanh nghiệp này cũng là đơn vị bán lẻ nội địa duy nhất đủ sức cạnh tranh với các ông lớn ngoại như BigC (Thái Lan), Lotte Mart (Hàn Quốc) và Aeon Mall (Nhật Bản).

Hiện Saigon Co.op là hệ thống hàng trăm siêu thị, đại siêu thị, chuỗi cửa hàng thực phẩm, cửa hàng tiện lợi, trung tâm thương mại, kênh mua sắm qua truyền hình, thương hiệu Co.opmart, Co.op Food, HTVCo.op, Co.opXtra, Sense City, Co.op Smiles, Cheers,….

Tính đến tháng 5/2019, Saigon Co.op đã phát triển gần 700 điểm bán, trong đó có 113 siêu thị Co.opmart, 4 đại siêu thị Co.opXtra cùng hơn 300 cửa hàng Co.op Food, thu hút hơn 1 triệu  lượt khách mua sắm mỗi ngày.

Cuối năm ngoái, Saigon Co.op đã nhận chuyển nhượng hoạt động của thương hiệu bán lẻ Auchan Reatil Việt Nam (Pháp) gồm 15 cửa hàng bán lẻ và cả thương mại điện tử.

Sau thương vụ hoàn tất ký kết, Saigon Co.op tiếp tục duy trì thương hiệu Auchan cho đến hết tháng 2/2020, sau đó những cửa hàng Auchan tại TPHCM, Hà Nội và Tây Ninh sẽ được chọn lọc để chuyển đổi sang thương hiệu bán lẻ của Saigon Co.op như Co.opmart, Co.opXtra hoặc Finelife.

Theo số liệu từ Saigon Co.op, hiện mỗi ngày, Co.opmart cung ứng ra thị trường hơn 4 triệu sản phẩm, trong đó có 200.000 bữa ăn và 250.000 tấn hàng bình ổn, phục vụ cho hơn 300.000 lượt khách.

Tính đến thời điểm hiện tại, Co.opmart trở thành một trong những hệ thống siêu thị hàng đầu và thành công nhất tại Việt Nam đủ sức cạnh tranh với các siêu thị nước ngoài. Nhờ sự am hiểu nhu cầu thị trường nội địa và phát triển các sản phẩm mang nhãn hiệu riêng, giúp Saigon Co.op tạo được giá trị gia tăng trong hoạt động bán hàng.

Bên cạnh đó, Saigon Co.op còn hoạt động trong đầu tư bất động sản thương mại thông qua công ty thành viên là Công ty cổ phần Đầu tư phát triển Saigon Co.op (SCID). 

Ngoài việc độc quyền phát triển hệ thống siêu thị Co-opmart, SCID còn xây dựng và quản lý các trung tâm thương mại như Sense City, SC Vivo City, khu đô thị An Phú…

Trong khi Masan phải tốn cả hàng tỉ đô để mua lại Vincommerce, thì Saigon Co.op rõ ràng là “miếng mồi ngon” trong mắt những nhà đầu tư đứng sau thương vụ thâu tóm này. 

“Lãi sau khi trừ thuế từ 26 – 39% trên vốn góp chính là cơ sở để các cá nhân, tổ chức muốn thâu tóm Saigon Co.op

Hầu tòa vì chiếm đoạt tài liệu mật

Ngày 27/7/2020, Thành ủy TPHCM đã đình chỉ sinh hoạt ông Diệp Dũng, Thành ủy viên.

Đồng thời đình chỉ các vai trò Ban Chấp hành, Ban Thường vụ và Bí thư Đảng ủy của ông Diệp Dũng tại Đảng bộ Saigon Co.op.

Cuối tháng 8, Diệp Dũng nộp đơn từ nhiệm Chủ tịch HĐQT Saigon Co.op lên Thường trực Thành uỷ.

Đến tháng 9/2020, Ban Thường vụ Thành ủy TPHCM điều ông Diệp Dũng nhận công tác tại Đảng bộ Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước Thành phố.

Sau đó, ông Diệp Dũng tiếp tục được điều động về công tác tại Công ty Xổ số kiến thiết Thành phố.

Tháng 12/2020, có lệnh tạm giam, khám xét nơi ở, nơi làm việc đối với ông Diệp Dũng để điều tra về những sai phạm xảy ra tại Saigon Co.op.

Vì sao Diệp Dũng phải ra tòa vì “Chiếm đoạt tài liệu bí mật Nhà nước”?

Nguyên ủy là Nguyễn Hoài Bắc nằm trong tổ điều tra Saigon Co.op. Bắc đã đem một số tài liệu về nơi sinh sống với bà Lê Thị Phương Hồng như vợ chồng và nhắn tin trao đổi với Hồng những tin tức liên quan đến vụ án.

Bằng nhiều cách khác nhau (nhắn tin hỏi, chụp ghi chép, theo dõi điện thoại…), bà Hồng hiểu về công việc của ông Bắc.

Tháng 8/2020, bà Hồng chủ động nhắn tin làm quen ông Dũng, nói biết sự việc ông này đang bị điều tra, nếu muốn có thể giúp đỡ. Mục đích của bà này là muốn lấy lòng ông Dũng, để được giới thiệu mua hàng hoá giá rẻ. Trong các tài liệu Hồng gửi cho ông Dũng có 5 tài liệu “Mật”. 

Ngày 9/9/2020, Hồng và ông Diệp Dũng gặp nhau để trao đổi thông tin. Đến tối cùng ngày, tài xế của ông Diệp Dũng tiếp tục tới gặp Hồng đưa một phong bì bên trong có 100 triệu đồng và vài tờ giấy nhỏ ông Dũng viết nhờ bà Hồng chú ý một số nội dung khác.

Ngày 28/9/2020, cơ quan điều tra làm việc với ông Diệp Dũng về nội dung sai phạm tại Saigon Coop. Ông Dũng thừa nhận có người báo tin cho ông về quá trình kiểm tra, xác minh.

Từ đây, công an làm việc với ông Bắc (người tham gia điều tra) và ông Bắc được xác định là người làm lộ nội dung thông tin.

Hôm 28/4 mới đây, ông Diệp Dũng ra hầu tòa và bị TAND TPHCM tuyên phạm tội Chiếm đoạt tài liệu bí mật Nhà nước, lãnh 2 năm tù.

Ngoài vụ án này, cuối năm 2020, ông Diệp Dũng đã bị Công an TPHCM khởi tố về tội Lạm quyền trong thi hành công vụ.

San Hà (tổng hợp)